اطلاعات عمومی

نگاهي به استان خراسان:

خراسان در زبان فارسي از دو كلمه خور به معني آفتاب و آسان به معني طلوع تشكيل شده است و تركيب اين دو واژه به معني طلوع آفتاب است.

بنا به اعتقاد باستان شناسان و بر اساس آثار يافته شده در اطراف كشف رود خراسان داراي پيشينه حدود 800 هزار سال مي باشد اين استان از كهن ترن مراكز تمدن پيش از تاريخ به حساب مي آيد.

پيش از اينكه آريائيها وارد ايران گرديدند ، اقوامي از آسياييها در اين سرزمين زندگي ميكردند . اين اقوام تا مدت زماني توانستند در برابر پارتيان ـ شاخه اي از آرياييهاـ مقاومت نمايند. اما طولي نكشيد كه آرياييها وارد اين سرزمين گرديدند و پارتيان در شمال و ساگارتيها در جنوب خراسان سكني گزيدند.

اين سرزمين در قرن ششم پيش از ميلاد تحت تصرف هخامنشيان قرار گرفت و در دوره اشكانيان و ساسانيان يكي از چهار ولايت ايران ـ باختر (شمال)، خراسان(مشرق) نيمروز(جنوب) و خاوران(مغرب) ـ به شمار ميرفت.اين تقسيمات در دوران اسلامي نيز حفظ گرديد. اين ولايات به وسيله يك اسپهبد و چهار مرزبان اداره ميشد.

قيام ابومسلم خراساني در سال 201 ه ق  و دعوت علي ابن موسي الرضا (ع) به وليعهدي مامون عباسي و شهادت آن حضرت در سال 203 هق از بزرگترين حوادث تاريخي در دوره اسلامي محسوب ميگردند.

پس از بني عباس ، سلسله هايي چون طاهريان، صفاريان، ساسانيان، غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، مغول ها و ايلخانيان ، ازبكها،صفويان، افاغنه و افشاريه   براين ديار حكومت راندند.

 

موقعيت جغرافيايي:

    استان خراسان از شمال و شمال شرق به جمهوري تركمنستان، از شمال غربي، غرب و جنوب به استانهاي گلستان، سمنان،اصفهان، يزد و كرمان و سيستان و بلوچستان منتهي مي گردد.

شرايط اقليمي :

      گستردگي اين استان سبب ايجاد دو اقليم طبيعي متفاوت در شمال و جنوب گرديده است . شمال اين استان معمولاً كوهستاني و پوشيده از دره هاي حاصلخيز مي باشد.

مناطق كوهپايه اي اين استان داراي آب و هوايي  نيمه بياباني  ملايم همراه با تغيير درجه حرارت مي باشد. آب و هواي گرم و خشك بياباني نيز حدود 50 درصد اين مجموعه را در بر گرفته است. هجوم توده هاي خشك  از عربستان و كويرهاي داخلي به سوي اين استان  و جريانهاي هوايي مرطوب كه از درياي مديترانه، اقيانوس اطلس و درياي خزر مي آيند، دليل اصلي تغييرات دمايي دراستان خراسان مي باشد. همچنين وزش بادهاي سيبري در پائيز و بهار در تغييرات آب و هوايي استان بي تاثير نيست.

 

تارخچة شهر مشهد:

در عنفوان دوره اسلامي سرزمين حاصلخيزي را كه در حوضه كشف رود گسترده بود توس ناميدند . اين ناحيه دو شهر تابران  و نوغان و يك دهكده به نام سناباد را در بر ميگرفت. امروزه به تابران ، توس مي گويند.

سناباد روستايي معروف بود كه در سال 193 ه ق  هارون الرشيد را در آن به خاك سپردند. مامون پس از مرگ وي بقعه اي برفراز قبر پدر واقع در عمارت حيدر قحطبه والي توس ساخت كه به بقعه هارونيه شهرت پيدا كرد.

پيكر مطهر امام رضا(ع)را نيز پس از شهادت در همان عمارت و در ضلع جنوبي آرامگاه هارون دفن نموده اند . از آن زمان اين مكان به مشهد الرضا موسوم گرديد و شيعيان از دور و نزديك براي زيارت بارگاه مقدس رضوي آن حضرت به سناباد سفر ميكردند.

مشهد بر وزن مفعل از لحاظ لغوي به معني محل شهود و حضور ، شهادتگاه مي باشد . اين شهر بي هيچ ترديدي آباداني و گسترش خويش را مديون وجود بارگاه قدس رضوي است . يكي از دلايل تمركز جمعيت در اين شهر در امان ماندن تقريبي اين شهر از تخريب و قتل و عام مي باشد.

در طي ساليان متمادي موقعيت ويژه جغرافيايي شهر توس سبب گرديده است كه بارها مورد هجوم و تاخت و تاز اقوام مختلف قرار گيرد و سلسله هايي چون طاهريان،صفاريان، ساسانيان، غزنويان، سلجوقيان،خوارزمشاهيان، مغولها، ايلخانيان،ازبكها، صفويان، افاغنه، افشاريه به ترتيب بر آن حكومت راندند.

هر چند  كه در اواخر كه در قرن دهم و اوايل قرن يازدهم قمري مشهد به مدت 10 سال در تصرف ازبكها بود و در اوايل سده 12 نيز از هجوم افغانها در امان نبود اما با روي كار آمدن نادر شاه به اوج شكوفايي و آباداني رسيد. پس از مرگ نادر شاه مشهد به تدريج اهميت ، اعتبار و مركزيت خود را از دست داد . اين وضعيت ديري نپائيد و با تصرف مشهد به دست فتحعلي شاه قاجار مشهد بار ديگر به عنوان مركز خراسان شناخته شد و آرامش نسبي بر آن حكمفرما شد. به طوري كه شهر مشهد تا امروز توانسته است اين موقعيت را همچنان حفظ كند و در زمينه هاي مختلف فرهنگي ؛ هنري ، اجتماعي ، اقتصادي وپيشرفتهاي قابل توجهي دست يابد.

شهر مشهد يكي از مهمترين قطب هاي زيارتي و گردشگري ايران و جهان اسلام است به طوري كه بين 12 تا 14 ميليون زائر و مسافر در طول سال به ويژه در نوروز و تابستان و ايام مذهبي به مشهد سفر مي كنند تا ضمن برخورداري از فيوضات معنوي در سفر و زيارت بارگاه ثامن الحجج عليه اسلام از مراكز توريستي و تفريحي و تاريخي اين شهر ديدن كنند. 99% ساكنان اين شهر مسلمان و غالباً شيعه جعفري هستند. به دليل زيارتي و سياحتي بودن مشهد بيشترين درصد شاغلين آن در بخش خدمات و صنعت و درصد كمتري در بخش كشاورزي فعاليت دارند و درصد شاغلين خدمات به جهت ساختار اقتصادي و فرهنگي در حال افزايش است.موقعيت و امكانات علمي و فرهنگي مشهد موجب شده است تا انجمن هاي علمي و مذهبي، ادبي، هنري و اجتماعي و اقتصادي و ... در اين شهر تشكيل و سمينارها و همايشها وكنگره هاى مختلف كشورى و    بين المللى و نيز نمايشگاه هاى دايمى و فصلى در زمينه هاى گوناگون در اين شهر برگزار شود.در شهر مشهد بيش از 72000 دانشجو و دانش آموز در 2292 مركز آموزشگاهى به تحصيل اشتغال دارند و 38 كتابخانه عمومى و بيش از صد و ده كتابخانه مسجدى و چندبن مجتمح فرهنگى و هنرى و فرهنگ سرا در اين شهر وجود دارد و 53 نشريه محلى و كشورى و بين المللى در شهر مشهد منتشر مى شود. مشهد از نظر علمى و پژوهشى در كشور از جايگاه خاصى برخوردار است و داراى مراكز مهم پژوهشى، علمى مى باشد.عوامل مختلف از قبيل جمعيت، مركزيت استان، ويژگى مذهبى و موقعيت جغرافيايى بر اهميت مشهد مقدس از نظر فرهنگى، به ويژه ايجاد و توسعه مراكز دانشگاهى و پژوهشى افزوده است.
 مهمترين راه هاى زمينى مشهد عبارتند از:
1- مشهد، نيشابور، سمنان، تهران به طول 894 كيلومتر.
2- مشهد، بجنورد، سارى، آمل، تهران به طول 966 كيلومتر.
3- مشهد، بيرجند، زاهدان، ايرانشهر، چابهار به طول 966 كيلومتر.
4- مشهد، تربت حيدريه، گناباد، طبس يزد به طول 922 كيلومتر.
5- مشهد، تربت حيدريه، گناباد، فردوس، كرمان به طول 889 كيلومتر.