كاربردهاي صنعتي و محيط زيستي زئوليت به سرعت در حال افزايش است.
اگرچه اشكال بلوري زئوليت ها بسيار متنوع است ولى اين كانيها داراي دو مشخصه مهم هستند. اول آنكه همه آنها از تترائدرهاي سيليسى تشكيل شده اند كه در بسيارى از تترائدرها، آلومينيوم جانشين سيلسيم شده است. جانشين شدن يون Al+3 به جاي Si+4 در تترائدر سيليس، عدم تعادل ظرفيت را به وجود مى آورد كه با كاتيونهاى آزاد موجود در محيط مى تواند جبران گردد. دوم آنكه ساختمان بلورى خيلى باز است و اتمها و يونهاى موجود در محيط مى توانند در آن وارد شوند. از اين خواص به دو طريق استفاده مى شود، اول آنكه اين ساختمانها را براى جذب يونها و گازها مورد استفاده قرار مى دهند، يكى از اولين كاربردها در اين زمينه تصفيه آبهاى سخت است كه با كمك زئوليت، يونهاى سديم موجود در بلورها با يونهاى كلسيم موجود در آب سخت مبادله شده و در نتيجه آب، حاوى تركيبات سديم مى گردد كه قابل مصرف است. هنگاميكه تمام يونهاى سديم قابل مبادله در زئوليت جابجا شد آب نمكدار براى جانشين شدن سديم به جاى كلسيم از بلورهاى زئوليت عبور داده مى شود و اين چرخه تكرار مى شود. اخيراً همين روال براى سرب زدائى و جدايش عناصر نامطلوب ديگر از آبهاى سطحى و آبهاي مورد استفاده در كارخانه هاى شيميائى و كوره هاي ذوب به كار مى رود.
مورد استفاده اصلى ديگر زئوليت، در صافى هاى ملكولى است كه در اين روش ابعاد حفرات صافى همان فضاى موجود در بلور است كه با به كار بردن آن مى توان يونها و گازهاى معينى را از بلور گذرانيد و بقيه را از آنها جدا كرد. اين صافيها كه صافى هاى مولى نام دارند به طور وسيعى براي جدا كردن گازها از يكديگر و در صنايع پالايش نفت كاربرد دارند. برخى زئوليت هاى طبيعى كاربرد ساده ترى دارند. براي مثال از آنها به عنوان پركننده در سيمان و يا پوششى براى كف قفس حيوانات استفاده مى شود.
تا آنجا كه مشخص شده است زئوليت هاي مصنوعى با دامنه بسيار وسيعتر ساختمان بلوري، نسبت به زئوليت هاى طبيعى قابل ساختن هستند. بسيارى از زئوليت هاى مصنوعى، حفرات وسيعترى در ساختمان بلورى خود دارند كه منحصراً مى توانند براى جدايش مولكولهاى مواد آلى درشت مورد استفاده قرار گيرند و به طور وسيعى در پالايش نفت خام و صنايع پتروشيمى كاربرد دارند.
از ديگر مصارف زئوليت ها در فيلتر مولكولي، كنترل آلودگي، توليد اكسيژن، تصفيه گاز، ذخيره سازي انرژي خورشيدي، مصارف كشاورزي، و ... است.
E-mail : info [at] gsinet [dot] ir