زمين شناسی رسوبات دوران چهارم حوضه سيرجان-شهربابک و منابع معدنی آن

حوضه دوران چهارم سيرجان- شهربابک درزون ايران مركزى و در فروافتادگى گاوخونى قرا ر دا رد. امتداد عمومى آن شمال غرب- جنوب شرق بوده و دربين رشته كوههاى اروميه دختر در شمال و سنندج سيرجان در جنوب محصور گشته است. سنگهاى بستر اين حوضه را عمدتا " مجمومه هاى دگرگونى پالئوزوئيک و اوائل مزوزوئيک زون سنندج سيرجان و  آميزه های رنگين تشكيل ميدهد، گسلهاى شمالى و جنوبى كه دراين منطقه وجود دارد، حالت پلكانى به حوضه داده است. به علت ا ين فروافتادگى و محصور بودن اطراف، محيط مناسبى جهت جمع شدن آبهاى سطحى و ايجاد درياچه بوجود آمده و باعث پديده هاى مختلف زمين شناسى در اين محدوده شده است. آثار اين درياچه ها بصورت پلايا برجاى مانده و رسوبات مختلف تبخيرى در پلاياو اطراف آن مشاهده ميشود.
آبرفتهائى كه به اين حوضه منتهى ميشوندبعلت سرچشمه هاى متفاوتى كه دارند، رسوبات مختلفى را برجاى گذاشته كه از جنبه هاى مختلف حائز اهميت ميباشد. اين آبرفتها بصورت دشتهاى آبرفتى در آمده و از دامنه هاى كوهها بطرف پلايا با شيب ملايمى ادامه داشته و دور تا دورپلايا را محصورنموده اند. شبكه  آبريز ا ين منطقه عموما" خشک بوده و فقط در مواقع سيلابى فعالند.
عمده رسوبات حوضه را رسوبات هولوسن تشكيل ميدهدكه بيشتر شامل دشتهاىآبرفتى جوان و رسوبات ريزدانه اطراف پلايا ميباشند. رسوبات اطراف پلايا بر اثرحا لت خاصى كه دارد دائم در حال تغيير شكل ميباشد. اين رسوبات شامل نمک، گچ، رس وماسه و مخلوطى از نسبت هاى مختلف اين عناصر ميباشند.
 وجود ماسه هاى سيليسى در جنوب شهربابک با گسترش فرا وان كه نتيجه فرسايش باتوليت گرانيتى ميباشد، بوسيله آب و باد در منطقه رسوب داده شده و حجم عظيمى را بوجود آورده است که از نظر اقتصادى حائز اهميت ميباشد. وجود ماسه ها ی گچى و قشر نمكى درون پلايا كه ذخيره عظيمى را شامل ميشود ميتواند در اقتصاد منطقه نقش مهمى را بازى كند.
پهنه گچی وسيعى كه اطراف پلاياى سيرجان را دربرگرفته وسعتى به طول حدود 35كيلومتر و عرض 5/10 کيلومتر و ضخامت متوسط نيم متر ميباشد و ذخيره گچ آن به حدود 35 ميليون تن مى رسد. عوامل بوجود آورنده اين پهنه گچى ميتواند  بيشتر تبخيرى و حمل شده از رسوبات اطراف به پهنه پلايا باشد.
پهنه نمكى کفه سيرجان نيز كه مساحتى بالغ بر 360کيلومتر مربع را دربر ميگيرد ضخامت متوسط آن حدود5 ا لى 6 سا نتيمتر ميباشد و غلظت آب موجود درون كفه بالاتر از 40% NaCl مي باشد كه خود می تواند منبع خوبى براى استخراج نمك باشد. منشاء املاح نمكى نيز از هاله هاى دگرسانى واقع در كمربند اروميه دختر ميتواندباشد كه منشأ تغذيه حوضه مذكور ميباشد.
قديمترين تشكيلات دوران چهارم رسوبات QP1 مارنى، شيل، ماسه سنگ و رسى ميباشد كه يک لايه ژيپس شاخص درقسمت بالائى آن وجود دارد. ضخامت اين لايه كمتر از يک متر ميباشد و بصورت قنديل و شاخه مانند دربين رسوبات دانه درشت تشكيل شده است. بر روى اين واحد پهنه آهكى Qf قرار گرفته كه ضخامتى بين نيم الى 3 متر دارد كه در نقاطى بيرون زدگى  آن مشهود و درمناطقى نيز در زير رسوبات آبرفتى مدفون گرديده است.
وجود سولفات هاى سديم- پتاسيم به مقدار كم و سولفات كلسيم به مقدار زياد در پلايا و كفه هاى اطراف آن نشاندهنده وجود فرا وانى گاز So2 ميباشدكه در منطقه وجود داشته و بوسيله سيلابها حمل و باعث فعل و انفعالات شيميايى درون پلايا گرديده است.