نويسنده : صادقيان، محمود؛ قاسمى، حبيب الله؛ فارسى، زهره
مرجع : فصلنامه علوم زمين، شماره 75
سال انتشار : 1388

چکيده :

توده گرانيتوييدى چاه‌سالار در جنوب باختر نيشابور، در شمال روستاى چاه‌سالار و در حاشيه شمالى پهنه ساختارى ايران مرکزى واقع شده‌است. اين توده به درون مجموعه افيوليتى سبزوار نفوذ کرده است و طيف‌ترکيب سنگ‌شناسى آن را ديوريت، کوارتزديوريت، گرانوديوريت و آلکالي‌فلدسپار گرانيت تشکيل مي‌دهد. آلکالى فلدسپار گرانيت‌ها، عضو بسيار تفريق‌يافته اين مجموعه هستند که به صورت دايک يا آپوفيز اين توده نفوذى را قطع مي‌کنند. پگماتيت‌هاى گرانيتى و توده‌هاى کوارتزوليتى همراه آنها، تفريق‌يافته‌ترين عضو اين مجموعه سنگ-شناسى هستند. معادل‌هاى نيمه‌ژرف سنگ‌هاى نفوذى نامبرده مانند آندزيت پيروکسن‌دار، آندزيت، تراکي‌آندزيت و داسيت به صورت دايک يا گنبد، اين توده نفوذى را قطع مي‌کنند. سنگ‌هاى مورد مطالعه بافت‌هاى گرانولار، ميرمکيتى، گرافيکى، پورفيرى، ميکروليتى پورفيرى، گلومروپورفيرى و جريانى نشان مى‌دهند. به استثناء آلکالى فلدسپار گرانيت‌ها که بسيار تفريق يافته‌اند، ديگر ترکيبات سنگى بر روى نمودارهاى تغييرات اکسيدهاى عناصر اصلى، کمياب و کمياب‌خاکى در برابر SiO2 يا انديس تفريق، تغييرات به نسبت پيوسته‌اى نشان مي‌دهند. اين توده داراى ماهيت کلسيمى- قليايى و متاآلومين است و به گرانيتوييدهاى نوع I تعلق دارد. نمودارهاى متمايز کننده محيط زمين‌ساختى نيز نشان‌مي‌دهند که توده‌گرانيتوييدى چاه‌سالار در قلمرو گرانيتوييدهاى کوهزايى نوع کمان آتشفشانى(VAG) و همچنين گرانيتوييدهاى حاشيه قاره‌اى (CAG) قرار مي‌گيرد. بررسى جامع ويژگى‌هاى زمين‌شناسى صحرايى، سنگ‌نگارى و ژئوشيميايى، حکايت از آن دارد که ماگماى سازنده اين توده نفوذى از راه ذوب‌بخشى ورقه اقيانوسى فرورونده (متابازيت) يا گوه گوشته‌اى متاسوماتيسم شده، حاصل گشته و سپس از روش فرايند تبلور تفريقى، آلايش يا آميختگى ماگمايى تحول پيدا کرده است.�

نمايه‌ها : گرانيتوئيد، پتروژنز