نويسنده : مستكملي ، احمد؛ ترشيزيان،حبيب ا...
مرجع : مجموعه مقالات نوزدهمين گردهمايي علوم زمين
سال انتشار : 1379

چکيده :
حوزه آبريز شيرين دره بخشي از شمال استان خراسان است كه در 45 كيلومتري شمال _ شمال خاوري شهرستان بجنورد گسترده شده است. وسعت اين حوزه افزون بر 1750 كيلومتر مربع بوده و دربين طولهاي جغرافيايي 500 و 570 تا 5700 57 خاوري و عرض هاي جغرافيايي 4000 37 تا 380000 شمالي واقع است. از لحاظ زمين ريخت شناسي، اين حوزه در منطقه اي كوهستاني واقع است كه بلندترين و پست ترين نقاط آن به ترتيب 2900 متر و 600 متر از سطح دريا بلندا دارد. از لحاظ زمين شناسي، حوزه آبريز شيرين، دره بخشي از نقشه چهارگوش 250000: 1 بجنورد است كه جايگاه آن در زمين شناسي ايران، بخش هاي شمالي حوضه رسوبي كپه داغ ايران است (افتخار نژاد 1359) كليه رخنمون هاي سنگي اين حوزه آبريز متعلق به دوره كرتاسه مي باشد. سازندهاي تشكيل دهنده این حوزه سازندهاي تيرگان (سنگ آهك) سرچشمه (مارن و شيل) سنگانه (شيل) و ايتامير (ماسه سنگ گلوكونيتي) است. هيدروشیمي رودخانه ها حوزه آبريز شيرين دره: نتايج حاصل از آناليز 42 نمونه آب براي مطالعات هيدروشيمي رودخانه ها به كار گرفته شد كه بر اساس آنها تيپ و رخساره شيميايي آب، نمودار استيف، نمودار پايپر، نمودار ويلكاكس و نمودار EC _ TDS رسم شده كه تيپ و رخساره شيميايي آب سولفاته منيزيك مي باشد. نمودارهاي استيف و پايپير بيانگر كيفيت يوني آب مي باشند كه رابطه مستقيمي با جنس سازندها و واحد هاي سنگي منطقه است. نمودار EC _ TDS رابطه خطي بين هدايت ويژه الكتريكي ومواد محلول در آب را بيان مي كند كه با به دست آوردن رابطه آنها در نمونه هاي مورد نظر (EC=1.45TDS+2.5) مي توان با دردست داشتن EC يا TDS، عامل دوم را محاسبه كرد. نمودار ويلكاكس بيانگر كيفيت آب جهت مصارف گوناگون از جمله كشاورزي است كه كليه نمونه هاي آب مورد نظر در ميدان C3S1 قرار مي گيرند كه داراي شوري بالا و نسبت باز جذب سديم نسبتاً پاييني اند.
نتيجه گيري: نتايج حاصل از آزمايش نمونه هاي آب رودخانه هاي حوزه آبريز شيرين دره به قرار زير است : 1_ بيشترين مقدار كاتيوني مربوط به Mg++ و كمترين آن مربوط به K+ است كه رابطه مستقيمي با ليتولوژي حوزه آبريز دارد. 2_ بر اساس رده بندي آنيوني _ كاتيوني نوع آب و رخساره آن، سولفاته منيزيك است. 3_ نمودار پايپر آب را از لحاظ آنيوني سولفاته و از لحاظ كاتيوني فاقد كاتيون غالب دسته بندي مي كند. 4_ نمودار استيف يونها (كاتيونها _ آنيونها) را بر اساس فراواني واحدهاي سنگي مربوطه و مولد اين يونها نشان مي دهد كه با كثرت وحدت گسترش واحد هاي سنگي يونهاي توليد شده از آنها نيز از اين روند طبيعت مي كنند. 5_ بر اساس نمودار ويلكاكس نوع آب C3S1 بوده كه در مصارف كشاورزي حوزه آبريز نسبتاً مناسب است. 6_ رابطه EC _ TDS به صورت رابطه EC=1.45TDS+2.5 مي باشد كه با در دست داشتن TDS مي توان EC درنتيجه ميزان يونهاي موجود در آب را به دست آورد.
نمايه‌ها : حوضه رسوبي