نويسنده : ملايي، حبيب؛ شريفيان عطار، رضا
مرجع : فصلنامه علمي علوم زمين،شماره58
سال انتشار : 1385

چکيده :
كانسار بوكسيتى جاجرم كه بزرگ ترين كانسار بوكسيت شناخته شده در ايران مى باشد، در زون ساختارى رشته كوه البرز واقع شده است. در اين منطقه، دو افق بوكسيتى به نامهاى Bو A تشكيل شده است. سنگ بستر افق A را كربناتهاى سازند مبارك و سنگ پوشش آن را سازند نسن تشكيل مى دهد. افق بوكسيت كانسار جاجرم را تشكيل مى دهد، بر روى دولوميتهاى سازند اليكا قرار گرفته و توسط سازند شمشك پوشيده شده است. همبرى مشخص بوكسيت با دو سازند بر يك منبع مستقل تأمين كننده بوكسيت دلالت دارد. وجود ريخت شناسى ناهماهنگ همراه با ساختارهاى زمين ساختى، از ويژگيهاى مهم كانال جاجرم است. گسلهاى تشكيل شده در دو جهت خاورى- باخترى و شمالى- جنوبى، ماده معدنى به طول 16 كيلومتر را به چهار زون زمين ساختى تقسيم كرده است. بررسيهاى انجام شده نشان مى دهد كه حركات زمين ساختى تأثير بسزايى بر كيفيت و كانى شناسى بوكسيت داشته اند، به گونه اى كه كارستهاى ايجاد شده بيشتر در امتداد صفحه گسل بوده و بين كيفيت بوكسيت با ستبراى آن (ژرفاى كارستى) ارتباط مستقيمى وجود دارد. تشكيل بوكسيت بسيار سخت و فراوري دياسپورى به جاى بوهميت و گيبسيت و تكرار لايه هاى بوكسيت از نتايج اين فرايندهاى زمين ساختى است. لذا اين بوكسيت سخت دياسپورى تائير قابل توجه بر فرايند توليد آلومينا خواهد داشت. وجود نيمرخهاي ثابت در لايه هاى بوكسيت (كائولين- بوكسيت سخت- بوكسيت شيلى- كائولن) در كليه كارستهاي حفاريها مشاهده مى شود. البته ماهيت كائولن بالايى و پايينى با يكديگر تفاوت دارد. تغييرات شديد تركيب شيميايى بوكسيت (اكسيد آلومينيم بين 30 تا 11 درصد و اكسيد سيليسيم بين 5 تا 39 درصد (از ويژگيهاى خاص بوكسيت جاجرم است. در نهايت، مطالعات فوق وجود يك بوكسيت دياسپورى با بيش از 11 ميليون تن ذخيره تا ژرفاي 2 o متر در امتداد لايه ماده معدنى و كيفيت بين 47 تا 84 درصد Al203 و حدود 10 درصد Sio2 را به طور ميانگين تأييد مى كند.
نمايه‌ها : بوکسیت