نويسنده : اسماعيلي ، وليزاده ، حسن زاده ، بلون ، هروه
مرجع : فصلنامه علمي علوم زمين شماره 41_42
سال انتشار : 1381

چکيده :
بخش اصلى توده گرانيتوئيدى شاه كوه (جنوب بيرجند) از دو واحد مونزوگرانيت- گرانوديوريت و سينوگرانيتى تشكيل شده است كه آنكلاوهاى بزرگ ميكروگرانيتى را در بر مى گيرند. گرانيتهاى گرايزنى به طور محدود در بخش خاورى توده رخنمون داشته و نعداد كمى از دايكهاى داسيتى، آندزيتى و آپليتى و همچنين رگه هاى كوارتز- تورمالين كانه دار نسبتا" فراوانى ابن توده گرانيتى را قطع كرده اند.
وجود كانيهاى منيتيت، آلانيت ماگمايى، آمفيبول و عدم وجود مسكويت، سيليكاتهاى آلومين و رگه هاى پگماتيتى، نشان دهنده لايه كانى شناسى و سنگ شناسى ابن توده نفوذى با گرانيتهاى نوعIمى باشد. نفاوت اصلى واحد مونزوگرانيت- گرانيت و ديوريتى با واحد سينوگرانيتى در عدم وجود آمفيبول مفدار XMg بيشتر بيوتيتها و آنورتيت كمتر پلاژيوكلازها در سينوگرانيتها مى باشد.
نغيير شكلهاى تحميل شده بر روى اين توده گرانبتى به چهار گروه ريز ساختهاى ماگمايى، نيمه ماگمايى، غيرماگمايى دماى بالا (كه در حالت جامد ايجاد شده اند) و دماى پايين (ميلونيتى) قابل تقسيم مى باشند.
فرآيندهاى آلتراسيون در بخشهاى مختلف اين توده نفوذى به طور متفاوت عمل نموده و شامل پنج مرحله: تشكيل مگاكريست هاى فلدسپار، آلتراسيون بيوتيت به مسكويت (يافلدسپار +)روتيل+ سولفيدها، تشكيل بيونيت سبز رنگ پريده از بيوتيت قهوه اى، كلريتيزاسيون بيوتيت، نخريب كامل فلدسپار ها و بيوتيت (مرحله گرايزنى شدن) مى باشد.
تعيين سن راديومترى بر روى ببوتيت هاى جدا شده از 13 نمونه از سنگهاى اصلى منطقه مورد مطالعه به روش پتاسيم- آرگون نشان مى دهد كه گرانيت شاهكوه با سن متوسط 165ميليون سال به باژوسين (ژوراسيك ميانى) تعلق دارد. در ميان نمونه هاى نعيين سن شده قديمتربن سنگها با ميانگين ميليون سال متعلق به بيوتيت ميكروگرانيتها مى باشند. مونزوگرانيت- گرانوديوريتها و سينوگرانيتها نيز به ترتيب با ميا نگين سنى 3/1+ 165/2 و 2/5+ 16 ميليون سال واحدهاى جوانتر اين توده را تشكيل مى دهند. به هر مجموعه سنگهاى گرانيتى مورد مطالعه از لحاظ زمانى در يك محدوده بسيار باريك قرار مي گيرند.
نمايه‌ها : ژئوكرونولوژي، گرانيتوئيد