نويسنده : سلطاني.ابوالفضل
مرجع : چهاردهمين همايش بلور شناسي و كاني شناسي ايران(جلد يك)

چکيده :
گرانيتوئيد كاشمر با سن ائوسن مياني- پاياني (4/42-5/43 ميليون سال، لوت تي ين)، بزرگترين توده نفوذي است كه بين گسل درونه از طرف جنوب و گسل ريوش از طرف شمال رخنمون دارد. اين گسل ها تعيين كننده مرزهاي زون تكنار واقع در شمال شرقي صفحه ايران مركزي مي باشند. براساس كاني شناسي به روش مدال، متداولترين سنگهاي پلوتونيكي شنا خته شده در گرانيتوئيد كاشمر عبارتند از توناليت، گرانوديوريت، گرانيت و آلكالي فلدسپارگرانيت. بيشترين رخنمون سنگهاي مورد اشاره از نوع گرانوديوريت و گرانيت با طبيعت كوارتز و فلدسپاري هستند. كاني هاي موجود در اين سنگها، متالومين اند و خصوصيات فراواني از گرانيت هاي نوع-I را نشان ميدهند. براساس شيمي كل سنگ، درجه اشباع آلومينيم در آنها پايين است (1ASI) و براي اكثر نمونه ها نسبت تعيين شده، به عدد يك بسيار نزديك است (متوسط ASI=97/0) اين ويژگي برجسته كه ناشي از طبيعت كوارتز و فلدسپاري است، گرانيتوئيد كاشمر را از نوع-I با حرارت پايين معرفي مي كند. آمفيبول و بيوتيت بعنوان تنها كانيهاي مافيك و سيليكاتي در اين سنگها حضور دارند. در هر يك از توده هاي نفوذي، با افزايش كوارتز و نيز رشد توأم فلدسپار (در مقياس ميكروسكوپي)، حضور كانيهاي مافيك مخصوصاً آمفيبول كاهش مي يابد و يا ناپديد مي شود. آثار باقيمانده از كلينوپيروكسن درون بلورهاي آمفيبول (اگرچه بصورت نادر) و پديده جايگزيني آمفيبول توسط بيوتيت بصورت گسترده نشانگر واكنش هاي نرمال ماگمايي در حضور آب فراوان هستند. حضور مقادير قابل توجهي از كانيهاي فرعي از جمله مگنتيت، بلورهاي شكل دار اسفن، تيتانومگنتيت و مقادير ناچيز ايلمنيت بيانگر شرايط اكسيدان در تحول ماگمايي گرانيتوئيد كاشمر است.
اين تحقيق، نخستين بررسي شيميايي آمفيبولهاي گرانيتوئيد كاشمر را به منظور تعيين دما، فشار و پارامترهاي مربوط به طبقه بندي ژنتيكي گرانيتهاي نوع-I را ارائه مي دهد. مطالعات وسيع با استفاده از آناليزهاي الكترون مايكروپرب نشان ميدهد كه تركيب شيميايي آمفيبول هاي كاشمر از نظر مقادير تيتانيم (Tiكمتر از5/0apfu) و آلكالين ( NaA+KA كمتر از5/0apfu) ضعيف اند. اين فرمول ساختماني معرف مگنزیوهورنبلند است كه خود شاخص عمده كاني شناسي در تعيين گرانيت هاي نوع- I مي باشد. همچنين، مقادير اكسيدهاي 2O3 AlوTiO2در اين مگنزيوهورنبلندها پايين است كه نشان ميدهد تبلور آمفيبول در شرايط حرارت پايين و فوگاسيته بالاي اكسيژن صورت گرفته است. در كليه آناليزهاي انجام شده روي مگنزيوهورنبلند، نسبت Mg* آنها بالاست (75/0-60/0)، مقادير آلومينيم اكتاهدرال آنها بشدت پايين است (كمتر از1/0apfu) ولي از طرف ديگر مقدارFe+3 خيلي بيشتر از AlVI مي باشد. به استناد اين خصوصيات بارز مي توان گفت مگنزيوهورنبلند در گرانيتوئيد كاشمر تحت شرايط فشار و درجه حرارت پايين تشكيل شده است. با بكارگيري ترموبارومترهاي عمده جهت تعيين فشار و درجه حرارت تشكيل آمفيبول، مشخص مي شود كه مگنزيوهورنبلند در گرانيتوئيد كاشمر با دماي متوسط 655 درجه سانتيگراد و در فشارهاي كمتر از 3 كيلوبار متبلور شده است. با استفاده از مقادير محاسبه شده براي P و T، ميزان فوگاسيته اكسيژن (logfO2) بين 40/19- و 59/16- تعيين گرديد بطوري كه در محدوده پايداري بالاي بافرFMQ (بين بافرهايNNO و HM) واقع مي شود. بر اساس نتايج فوق، آمفيبول در گرانيتوئيد كاشمر از نظر تركيب شيميايي داراي خصوصيات برجسته اي است بطوريكه تمام شواهد سنگ شناسي و كاني شناسي مرتبط با P-T-fO2 از گرانيتوئيد كاشمر را اثبات مي كند. نتايج اين تحقيق همراه با اطلاعات موجود در زمينه رده بندي گرانيت ها، موجب تعريف يك مرز حرارتي بين گرانيت هاي حرارت پايين نوع-I مي شود. بدين صورت كه در گرانيت هاي حرارت پايين نوع-I ، تركيبات فلسيك در حرارت هاي 600 تا 700 درجه سانتي گراد و تركيبات مافيك در حرارت هاي 700 تا 800 درجه سانتي گراد تشكيل مي شوند.
نمايه‌ها : ، آمفيبول