نويسنده : علايي، محمد
مرجع : مجموعه مقالات سومين همايش انجمن زمين‌شناسي ايران
سال انتشار : 1378

چکيده :

دشت شيروان ـ قوچان بزرگترين حوضه آبريز رودخانه اترك واقع در شمال استان خراسان (در محدوده جغرافيايي َ15، ْ57 تا َ0، ْ59 طول شرقي و َ45، ْ36 تا َ0، ْ38 عرض شمالي) در حدفاصل رشته كوههاي كپهداغ ـ هزار مسجد (در شمال) و اَلاداغ ـ بينالود (در جنوب) قرار دارد. دشت شيروان كه از رسوبات آبرفتي دانهريز رسي و سيلتي تا درشت دانه شني و ماسهاي مربوط به دوران چهارم تشكيل شده است، توسط سازندهاي مزدوران، شوريجه، تيرگان، سرچشمه، سنگانه (دوران دوم) و كنگلومراهاي قرمز رنگ و مارنهاي (دوران سوم) محاصره شده است. آب نفوذي حاصل از نزولات جوي و رودخانهاي كه از مركز دشت ميگذرد، آب چشمه هاي موجود در ارتفاعات پيرامون دشت، فاضلابهاي شهري و صنعتي و آبهاي برگشتي كشاورزي، منابع تغذيه عمده آبرفت دشت بوده و بجز چشمههاي موجود در منطقه، آبهاي زيرزميني دشت تنها منبع تأمينكننده آب مورد نياز شهر ميباشد. در اين دشت، در مجموع 1216 حلقه چاه (748 چاه عميق، 468 چاه نيمه عميق و 319 چاه فاقد آبدهي)، 65 حلقه چاه پيزومتري و مشاهدهاي، 171 رشته قنات و 288 دهنه چشمه وجود دارد. به منظور بررسي خصوصيات شيميايي لايه آبدار، ضمن مطالعه هيدروژئولوژي و تهيه نقشه تراز آب (همپتانسيل) و نقشه همعمق آبهاي زيرزميني دشت، تعداد 31 نمونه آب از چاههاي منطقه نمونهبرداري و با تجزيه شيميايي نمونهها در آزمايشگاه نقشهها و دياگرامهاي هيدروشيميايي آبهاي زيرزميني دشت تهيه شده است. نتايج حاصل نشان ميدهد كه به طور كلي جهت جريان آبهاي زيرزميني از شرق به طرف غرب (انتهاي دشت) بوده و كيفيت آب زيرزميني لايه آبدار نيز در اين جهت كاهش مييابد كه سازندهاي زمينشناسي (به خصوص سازندهاي مارني منطقه)، عوامل هيدروژئولوژيكي، تأثير آبهاي سطحي نامطلوب ناشي از فاضلابهاي شهري و صنعتي و برگشت آب كشاورزي، عمده ترين عوامل مؤثر بر كيفيت آبهاي زيرزميني منطقه مي باشند. به طوري كه چاههايي كه در محدوده سازندهاي مارني قرار دارند، داراي آب خيلي شور بوده و هدايت الكتريكي (EC) آب آنها تا مرز 6500 ميكروموس بر سانتيمتر نيز ميرسد.باتوجه به افزايش شوري و كاهش كيفيت آب در جهت گسترش فعلي شهر (در راستيا شرقي_ غربي) كه ناشي ازعوامل فوقالذكر ميباشد، بهتر است گسترش شهر در امتداد شمالي ـ جنوبي صورت گيرد چرا كه وجود دو رودخانه اصلي منطقه در ارتفاعات شمالي و جنوبي شهرستان و آبگيري سد بتني دو قوسي بارزو بر روي يكي از اين رودخانهها (رودخانه قلجق)، نه تنها منجر به توسعه كشاورزي و احداث پروژههاي صنعتي و نيمه صنعتي ميگردد، بلكه با توسعه كشاورزي و افزايش سطح زيركشت با نفوذ بيشتر آبهاي مورد استفاده براي كشاورزي، آبهاي زيرزميني از نظر كمي و كيفي بهبود خواهد يافت.

نمايه‌ها : هیدروشیمی