نويسنده : غلامى، ابراهيم؛ نوگل سادات، ميرعلى اکبر؛ خطيب، محمدمهدى؛ يساقى، على
مرجع : فصلنامه علوم زمين، شماره 71، صفحه:13-18
سال انتشار : 1388

چکيده :

حرکت راستگرد شمالى- جنوبى بين ايران مرکزى و افغانستان باعث فعاليت پهنه‌هاى گسلى شمالى- جنوبى و شمال باخترى- جنوب خاورى در بخش خاورى ايران شده است. تأثير متقابل گسل‌ها (fault interaction) باعث ايجاد مناطق فشاری (restraining zones) در راستاى پهنه‌هاى گسلى و ظهور رخنمون‌های افيوليتى در بين واحدهاى ترشير شده است. مطالعه هندسى و جنبشى ساختارها راهکار مناسبى براى شناخت نحوه شکل‌گيرى و تکوين ساختارى مناطق فشاری در پهنه‌هاى گسلى در شمال شمال خاور دشت لوت (بخش شمالی پهنه ساختاری سيستان) فراهم آورده است. فعاليت گسل‌هايى با روندهاى مختلف در منطقه خاور ايران سبب ايجاد دگرشکلى‌هاى محلى متفاوت با مناطق ساختارى مجاورآنها شده است. چنين دگرشکلى‌هايى، به تأثيرمتقابل گسل‌هاى با سازوکار چيره امتدادى و روندهاى متفاوت شمالى- جنوبى و شمال باخترى- جنوب خاورى نسبت داده شده ‌است . تأثير متقابل روندهاى ساختارى مذکور و نقش مؤثرترگسل‌هاى شمالى- جنوبى سبب ايجاد مناطق فشارى� با دگر شکلى بالا و ظهور خميدگى‌هاى ساختارى شده است. ايجاد مناطق فشاری در محل همپوشانى (over lap) پهنه‌هاى گسلى شمالى- جنوبى و خميدگى اثر محورى چين‌ها، ناشى از تأثيرمتقابل روندهاى ساختارى شمالى- جنوبى� و شمال باخترى- جنوب خاورى مى‌باشند. مطالعات ساختارى منطقه مورد مطالعه در دو بخش انجام گرديد :
الف) فعاليت پهنه‌هاى گسلى شمالى- جنوبى با سازوکار امتدادلغز راستگرد، باعث ايجاد مناطق عدسى شکل فشاری در راستای پهنه‌های گسلی شده‌اند. هندسه نردبانى (en echelon) اين گسل‌ها، مناطق فشاری از نوع� link damage zoneرا در محل همپوشانی آنها ايجاد شده است (مانند کسراب، ترشاب و آساکوهک) که واحدهاى افيوليتى در محل همين مناطق، رخنمون يافته‌اند.
ب) سازوکار پهنه‌هاى گسلى شمال باخترى- جنوب خاورى به‌صورت فشارى- برشى راستگرد است و رخنمون واحدهاى افيوليتى در راستاى آنها پيوسته و گسترده است.
ميزان کوتاه شدگى واحدهاى رسوبى چين خورده ترشير (چين‌هاى حسين‌آباد، پرنگ، چاخو، شورک، مرغزار، زهاب) از شمال به جنوب افزايش يافته است. از آنجا که ميزان جابه‌جايى در بخش مرکزی گسل‌ها افزايش مى‌يابد (مانندگسل شوشک- چشمه زنگى)، کوتاه شدگى در چين‌ها در اين منطقه وابسته به حرکت گسل‌هاست. وجود دگرشيبی بين واحدهاى ترشير و کرتاسه، رخنمون افيوليت‌ها در مکان‌هاى تحت تأثير فشردگى، موقعيت شمال خاورى- جنوب باخترى محور اصلى فشردگى در راستاى هر دو روند اصلى شمال شمال خاور دشت لوت و رشد مناطق فشاری در محل تلاقى دو روند اصلی، نشانگر اين است که فعاليت دو روند مذکور به‌طور همزمان انجام شده است. در مناطق فشاری در محل همپوشانى گسل‌هاى شمالى- جنوبى گسل‌هاى راندگى، رخنمون واحدهاى قديمى و قطعات لوزى شکل ديده مى‌شوند. ظهور راندگى‌ها و رخنمون افيوليت در مناطق فشاری در بخش‌هاى شمالى منطقه مطالعه‌، جايى که روندهاى شمال باخترى - جنوب خاورى نيز بر دگرشکلى‌‌هاى منطقه اثر دارند، نشانگر اثر غالب روندهاى شمالى- جنوبى است. از آنجا که راستاى مؤلفه اصلى فشردگى در سرتاسر منطقه مطالعه تقريباً يکسان است، تغييرات دگرشکلى از شمال به جنوب به همراه افزايش ميزان کوتاه‌شدگى اندازه‌گيرى شده در چين‌ها، ناشى از تأثير غالب گسل‌هاى اصلى شمالى- جنوبى بر دگرشکلى‌‌هاى منطقه مطالعه و پهنه سيستان است.

نمايه‌ها : گسل