اورانيوم فقير شده_ Depleted Uranium
اورانيوم فقير شده (DU) به اوارانيومى اطلاق مى شود كه نسبت به اورانيوم طبيعى خاصيت راديواكتيو دارد و بصورت يك محصول فرعى در مقادير بسيار زياد در فرآيند توليد سوخت هسته اى بوجود مى آيد. اين محصول توسط صنايع ديگرى كه بدنبال محصولات نهايى براى چنينين موادي مي گردند ذخيره شده است.
چگونه از DU استفاده مى شود؟
در ابتدا تصور بر اين بود كه از DU مى توان در راكتورهاى زاينده براى توليد عناصر تورق پذير ديگرى همچون پلوتونيوم استفاده كرد. در نتيجه مى توان از پلوتونيوم حاصله براى افزايش ميزان مواد تغذيه كننده مورد نياز براى ادامه توليد انرژى هسته اى بجاى اورانيوم و در نتيجه افزايش سريع استفاده جهانى از انرژى هسته اى، بهره بردارى نمود. با وجود چنين تصوراتى و ارائه موفقيت آميز چنين فرايندهايى از سوي متخصصان هنوز چنين پديده اى رخ نداده چرا كه بشر توانسته به ذخايربسى غنى تر و بزرگترى از اوارنيوم دست پيدا كند. لذا تنها استفاده از DU منحصر گرديده به يك عامل حفاظتى به اين نحو كه بخاطر برخوردارى از چگالى بسيار بالا (تقريبا دو برابر سرب) و مقدار نسبتا پايين خاصيت راديواكتيويته از اين ماده در ساخت ظروف نگهدارى و حمل سوخت، كانيتينرهاي حمل دريايى مواد راديواكتيو و نيز بصورت موازى سازهاي درانواع مشخصى از تجهيزاتى كه در امر طب هسته اى كاربرد دارند استفاده شود. علاوه بر اينها و جدا از صنايع اتمى، عامل چگالى بسيار بالا و نيز خواص متالوژيك آن سبب گرديده تا از آن بعنوان يك وزنه تعادل در هواپيماها و در صنايع نظامى دفاعى و تهاجمى استفاده شود. در مورد مثال اخير بايد اظهار داشت كه بخصوص توجه عامه به خواص آلياژي DU درتركيب با مقدار بسيار كمى از تيتانيوم معطوف گشته است. استفاده هاي ى نظامي از اين عنصر از دهه هفتاد ميلادى سرعت بيشترى بخود گرفت اما شايد بتوان نازيها را زمانيكه از DUدر بدنه تجهيزات نظامى خود خلال جنگ دوم جهانى استفاده كردند را مقدم تر از بقيه كشورهاي دانست. اما همانطور كه اشاره شد بعدها كشورهايي روي به استفاده از عنصر فوق آوردند بعنوان مثال در جنگ اول خليج، نبرد بالكان و در آخرين و تازه ترين مورد در جنگ دوم خليج. اكنون باور بر اين است كه بيش از 20 كشور جهان سلاحهايى از جنس DU را شا مل كاليبر كوچك (حدود( 30mm و كاليبر بزرگ (130-100mm)در اختيار دارند. كاليبر كوچك در موشكهايى كه از سوى هواپيما به زمين شليك مى گردند. يا به اصطلاح نظامى موشكهاي هوا به زمين و كاليبر بزرگ را در تانكها و توپخانه مى توان مشاهده نمود. از DU مى توان بعنوان يك عنصر مؤلفه در زره بسيار محكم تاناو، نيز استفاده كرد لكن بدليل خواص وزني خاص و اثرات آن بر عملكرد وقدرت مانور تانك هنوز آنگونه كه بايد و شايد محبوبيت جهاني پيدا نكرده است.
در حين عمليات كارخانه اي و استفاده از اين عنصر، با مراقبت كامل انجام شده بنحوي كه خطرات موجود براى نيروي كار و كادر نظامي به حداقل ميزان خود برسد با اين وجود اگر از آن در صنايع نظامي و آزمايشات نظامي استفاده شود امكان پراكندگي بسيار گسترده وبه خطر افتادن جان انسانها و آلودگي محيط بسيار است.
اثرات زيانبار استفاده از اورانيوم فقير شده چه چيزهايي مي توانند باشند؟
مانند بسياري ديگر از فلزات سنگين، اثر سمي اورانيوم بر انسان و حيوان به طور گسترده اي مورد مطالعه قرار گرفته است اما بر خلاف فلزاتي چون كادميم، قرار گيري در معرض اورانيوم ممكن است سبب بروزخطرات جاني هم بدليل وجود خاصيت ارثي در مواد راديواكتيو گردد.
در حين جنگ نظاميان به دو صورت در معرض خطر اينگونه سلاحها قراردارند. اثرموج اين سلاحها و ائرات انفجار آنها البته گروههاى ديگر شامل نيروهاى امداد و كسانى كه مسئوليت بازرسي و قطعه قطعه كردن اين نوع از سلاحها هستند نيز بشدت در معرض خطرآلودگي قرار دارند. بدليل پابرجايي درازمدت مواد راديواكتيو مثلا در طول هزاران سال آينده، آيندگان نيز از طريق استنشاق هوا، مصرف غذا وآب آلوده به بسيارى دچار خواهند شد. ميزان پراكندگي مواد آلاينده بستگي مستقيم به مقدار مواد منفجره و غباري كه با هر انفجار توليد مي شود، دارد.
با توجه به خطراتي كه ذكر شد، افزايش درك و شناخت وا يفاي نقش مهمتر در اين زمينه بعهده دانشمندان علوم زمين و محيط زيست مي باشد.
ترجمه: سيروس امينى
منبع: مجله Earthwise ، ارگان خبرى سازمان زمين شناسى انگليس
E-mail : info [at] gsinet [dot] ir