صفحه اصلی » زمین شناسی خراسان » ژئوتوریسم خراسان

ژئوتوریسم خراسان

گرانیت مشهد

مهمترين جلوه فعاليتهاي ماگماتيكي در پهنه ورقه 1:100000 مشهد توده گرانيتوئيدي با روند عمومي شمال غرب _ جنوب شرق و وسعتي حدود 260 كيلومتر مربع مي باشد از نقطه نظر فازهاي ماگمائي سه فاز اصلي در اين پلوتون تشخيص داده مي شود . فاز نخست بيشتر گرانوديوريتي (g1) است و در نواحي جنوب شرق گسترش داردو درون آن آنكلاوهاي تورمالين مسكويت گرانيت (g2) ديده مي شود. در فاز پنوماتوليتي رگه هاي پگماتيتي و آپليتي همه اين مجموعه را قطع مي كند. رخنمون جالب اين مجموعه بنحو بارزي در كوه خواجه مراد تجلي پيدا كرده است . رگه هاي پگماتيتي ضخامتي بين 5/0 تا 1 متر دارند مينرالوژي رگه هاي پگماتيتي شامل فلدسپات پتاسيم كوارتز مسكويت هاي درشت بلور و پلاژيوكلازو در پاره اي نقاط بريل مي باشد در بعضي مناطق ميزان فلدسپات بنحوي افزايش مي يابد كه بهره برداري آنرا اقتصادي مي نمايد.

گرانيتوئيد مشهد توسط ضرغام معزز (1974) كريمپور (1992) ، ميرنژاد مطالعه شده است . براساس آناليز هاي انجام شده 85% نتايج در دياگرام پس از كوهزا ييPost orogenic قرار مي گيرد ( مانيار ، پيكولي 1986) .

كريم پور _ محمدحسن (1992) گرانيتوئيد مشهد را نوع برخورد ‍Collision Type
مي داند ، با توجه مطالعه برخي شواهد بويژه در ناحيه خلج ، كه شيستوزيته توده گرانيتي را قطع مي كند. اين مسئله دور از نظر نيست كه احتمالا" گرانيت مشهد شامل هر دو تيپ گرانيت برخورد و پس از كوهزايي باشد.ضرغام معرز و آلبرتي (1974) سن جايگزيني توده گرانيتي را بروش پتاسيم _ آرگن، ژوراسيك بالا كرتاسه زيرين مي داند ولي با توجه به وجود پبليهاي گرانيتي در قاعده سازند كشف رود (باژوسين ) از يك طرف و عنايت به اين مطلب كه توده نفوذي مجموعه افيوليتي مشهد و رسوبات توربيدايتي با سن ترياس را قطع مي كند، سن ترياس بالايي _ژوراسيك زيرين قابل قبولتر مي باشد.

ارتفاعات كلات

ارتفاعات كلات در شمال خراسان واقع شده است. اين ارتفاعات همچون دژي طبيعي شهرستان كلات را در برگرفته است. آهكهاي سازند تيرگان ايجاد كننده چنين مورفولوژي زيبا و مستحكمي در منطقه مي باشند. هيبت و شكوه اين آفريده خالق گيتي همان عاملي است كه نادرشاه را بر آن داشت تا مقر فرماندهي خود را در ميان چنين دژي قرار دهد.

آبشار ارتكند

در مسير شهرستان كلات آبشار زيبا و بي نظير ارتكند وجود دارد. تفریحگاه زیبای ارتکند (خنک رود) یکی از مناطق بکر و ییلاقی شهرستان کلات نادر است. این تفریحگاه به دلیل آبشارهای زیبا، کوههای سربه فلک کشیده و غار آبی بسیار زیبایش، مورد توجه گردشگران ایرانی و خارجی می باشد.

این مجموعه در کیلومتر110 مسیر مشهد به کلات نادری و در روستای قلعه نوی کلات می باشد که از جاده اصلی 18 کیلومتر فاصله دارد. این آبشار در حوالی بخش زاوین است و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1400 متر و متوسط بارندگی سالیانه 247 میلی متر است.هر ساله هزاران جهانگرد و سنگ نورد از اين منطقه بازديد به عمل مي آورند.

بند نادری
در میانه ی دشت کلات و در مسیر رودخانه کلات که از غرب به شرق جاری است، سدی آجری بر پا شده که آب های جاری رود کلات را مهار می کند. این سد اگرچه گنجایش زیادی نداشته اما به خوبی آب های جاری را در سطح دشت می گسترانده و زمین های زراعی دشت کلات را سیراب می نموده است. این سازه ی معماری به عنوان پل آب به کار می رفته و اگر چه آن را به دوره افشاریه نسبت می دهند اما شواهد معماری مبین این است که احتمالاً سد نادری در دوران سلاجقه بنیان گذاشته شده و در دوره های بعد مرمت شده است.

آبشار دره قره سو
دره قره سو تقریباً در 10 کیلومتری غرب شهر کلات واقع شده است. این منطقه ی کوهستانی پر آب و مصفا مکانی جذاب برای گردشگران به وجود آورده و آبشار دیدنی و زیبایی را در دل خویش جای داده است. در راه کوهستانی دره ی قره سو، بر دیواره های سنگی نردبان های فلزی نصب گردیده تا مسیر رفت و آمد به آبشار را برای گردشگران آسان تر نموده باشد.

روستای آبگرم
بعد از عبور از گردنه ها و کوه های بسیار زیبای جاده کلات در کیلومتر 75 دو راهی آبگرم، واقع شده است. مسیر فرعی تا منطقه ییلاقی و بسیار زیبای آبگرم تقریبا 7 کیلومتر است. سراسر این دره طولی را باغات و مزارع کشاورزی در بر گرفته است و رودخانه پر آب آبگرم نیز در این دره در جریان است که در بالادست خود آبشار مرتفع را ایجاد می کند و بخار حاصل از آن نظر هر گردشگری را به خود جلب می کند. در کنار این منظره طبیعی بدیع وجود رباط تاریخی آبگرم و آسیاب های آبی که با کمی مرمت می توان چرخش آن را به نظاره نشست و برج های نگهبانی که جهت حفاظت این منطقه ایجاد شده است، نقش مهم تاریخ و طبیعت را در کنار هم در این منطقه نمایان ساخته است تا گردشگر فرهنگی و طبیعت گرد از وجود هر دو لذت ببرد.

غار مغان

غار مغان، این غار در 75 کیلومتری شهر مشهد و در جنوب روستای مغان واقع شده است.این غار دارای دو دهانه است . ارتفاع آن از دریا 2910 متر می باشد. درون غار آثار استالاگمیت و استالاکتیت و چندین حلقه چاه وجود دارد که عمق یکی از این چاه ها 25 متر می باشد. همچنین در این غار پرتگاهی به عرض 35 سانتیمتر و برکه آبی وجود دارد.این غار در سال 1324 توسط کوهنوردان شهرستان مشهد کشف شده است.

ستونهاي بازالتي سربيشه

در جنوب شهرستان بيرجند در منطقه سربيشه، منظره بديعي از ستونهاي بازالتي با پوشش زرد رنگ مشاهده مي شوند كه همراه ستونهاي بازالتي ماكو از بي نظير ترين ستونهاي بازالتي دنيا مي باشند.

ستونهاي منشوري مخصوص سنگهاي آتشفشاني بوده و انقباض ناشي از انجماد گدازه و نيروي كششي ايجادي باعث كشش در سه جهت موازي با سطح گدازه و با فاصله زاويه اي 120 درجه از يكديگر اثر مي كنند. در نتيجه تأ ثير اين نيروها، تودة آذرين در جهت قائم به ستونهاي شش گوش مستقيم مي گردد معمولاً رديف منشورهاي عميق تر منظم تر از رديف منشورهاي بالايي گدازه است.

معدن فيروزه نيشابور

زيباترين و بي همتاترين فيروزه جهان از معدن فيروزه نيشابور بدست مي آيد فيروزه نيشابور بدليل كيفيت عالي آن به خصوص انواع عجمي و شجري ممتاز و از معروفيت خاصي برخوردار است. وجود نمونه هاي زيبايي از اين سنگ در موزه هاي مطرح دنيا چون موزه زمين شناسي لندن و امريكا و موزه علوم زمين تهران خود گواه در ارزش اين سنگ قيمتي است.

معدن فيروزه نيشابور در 55 كيلومتري شمال شرق نيشابور قرار داشته و داراي ذخيره اي بيش از 9 هزار تن و ظرفيت توليد سالانه 19 تن مي باشد. از هر تن سنگ فيروزه به طور متوسط 8 تا 10 كيلوگرم فيروزه بدست مي آيد كه عمدتاً به منظور تزئينات و سنگ قيمتي مورد استفاده قرار مي گيرد.

معدن مس قلعه زري بيرجند

اين معدن در شمال شرق كوير لوت و در حدود 180 كيلومتري جنوب شهرستان بيرجند در استان خراسان جنوبي واقع شده است. اين معدن علاوه بر مس داراي عناصر باارزش طلا و نقره نيز مي باشد.عيار متوسط ماده استخراج شده از معدن 8/ 3% و عيار متوسط كنستانتره آن، 4/ 245 گرم مي باشد. مقدار نقره در هر تن كنستانتره حدود 500 تا 600 گرم و مقدار طلا در هر تن كنستانتره حدود 10 تا 15 گرم برآورد گرديده است.

افيوليت سبزوار

در ناحيه شمال سبزوار و جنوب فريمان، رخنمون گسترده اي از سنگهاي افيوليتي، سنگهاي رسوبي آتشفشاني و توالي از سنگهاي دگرگونه (بويژه سنگها دگرگوني سلطان آباد) رخنمون دارد.

همچنين در پاره اي نواحي، اين سنگهاي افيوليتي توسط سنگهاي گرانيتوئيدي قطع شده اند. سنگهاي افيوليتي عمدتاً شامل پريدوتيت، هارزبورژيت، گابرو و دايكهاي صفحه اي مي باشد كه توسط سنگهاي رسوبي ـ آتشفشاني پوشيده مي شوند. سنگهاي رسوبي سن كرتاسه فوقاني ـ پالئوسن را تأييد مي‌كند. دگرگونه هاي سلطان آباد، در حد بين رخساره شيستهاي سبز و شيست آبي مي باشند.

حوضه رسوبي كپه داغ

حوضه كپه داغ كه از سرخس در منتهي اليه شمال خاوري ايران زمين تا نواحي گرگان و گنبد گسترش دارد، منطقه اي كوهستاني است كه در اثر آخرين فازهاي چين خوردگي آلپ و فرسايش پيامد آن، سيماي فعلي را به خود گرفته است. اين حوضه بي نظير توالي نسبتاَ ضخيمي از رسوبات ژوراسيك مياني تا عهد حاضر به ضخامت حدود 8000 متر را در خود جاي داده است.

اين حوضه از نواحي شما لي به تركمنستان و از بخش جنوبي به خط درز پالئوتتيس محدود مي شود و ميدانهاي گازي عظيمي در اين حوضه كشف گرديده است.

محدوده بينا لود

محدوده بينا لود از شمال به بقاياي پالئوتتيس و سنگهاي دگرگونه و رسوبات توربيدايتي پرمين محدود مي شود و از جنوب پس از دشتهاي آبرفتي سبزوار ـ نيشابور به رخنمون سنگهاي افيوليتي نئوتتيس (افيوليت سبزوار ـ جنوب فريمان) محدود مي شود. رشته كوههاي بينالود با روند تقريبي شمال غرب ـ جنوب شرق شامل توالي ضخيمي از اسليت و فيليت به سن ترياس ـ‌ژوراسيك و ورقهاي رورانده از رسوبات پا لئوزوئيك (عمدتاَ كامبرين ـ سيلورين و دونين) مي باشد.

درياچه بزنگان

دریاچه بزنگان یا کل بی بی، تنها دریاچه در استان خراسان است و در 130 کیلومتری مشهد و 80 کیلومتری شهرستان سرخس و در جنوب رشته کوه های هزار مسجد قرار دارد. وسعت این دریاچه حدود 80 هکتاراست و عمیق ترین نقطه آن 12 متر می باشد.
آب دریاچه از بارندگی های سالانه و چشمه های کوچک منطقه بزنگان تامین می شود.دریاچه «کل بی بی» در فصول مختلف سال، محل تجمع پرندگان مهاجر و محل پرورش ماهی قزل آلا (رنگین کمان) است.

(Slide Show By : Ehsan Dashti)