حرم

 

تاريخچه حرم:

 با شهادت امام  رضا  در سال 2033 پيكر پاكش را در كنار قبر هارون الرشيد به خاك سپردند . اين عمارت در ميان باغي بزرگ و زيبا قرار داشت كه متعلق به حميد بن قحطبه  طايي والي توس بود. ميگويند در هنگامي كه امام رضا به مرو ميرفتند در بين راه درخانه  حميد بن قحطبه فرود آمدند و محل تدفين خود را مشخص كردند و در دوره سامانيان افرادي از جمله عميد الدوله فايق و ابوبكر ـ شهمرد اقداماتي در جهت بازسازي اين بقعه انجام دادند. پس از آن نيز در سالهاي  بعد توسط شرف الدين ابوطاهر قمي  ودر زمان خوارزمشاهيان و تيموريان نيز اقداماتي در جهت بازسازي و تزئينات حرم مطهر صورت گرفت. در دوره خوارزمشاهيان كتيبه كاشي خشتي بسيار زيبايي به خط ثلث برجسته بر روي دو طرف در ورودي حرم از جانب رواق دارالحفاظ نصب شد كه بر روي آن نام و نسب حضرت رضا تا اميرالمومنين ذكر شده است.

نگاهي به مجموعه حرم مطهر امام رضا عليه السلام
آستان قدس رضوي يكي از مهمترين اماكن متبركه اسلامي است كه مرقد مطهر امام علي بن موسي الرضا عليه السلام در آن واقع شده است و همواره زائران بسياري از سراسر ايران و ساير كشورهاي اسلامي به منظور زيارت بارگاه ملكوتي به شهر مقدس مشهد روي مي آورند.
متون تاريخي نشان مي دهد كه صندوق و ضريح و گنبد بالاي مرقد امام در قرن پنجم هجري يعني در زمان سلاطين غزنوي و سلجوقي ساخته شده اند. آستانه داراي بقعه و بارگاهي بوده است كه به تدريج هر يك از سلاطين و امراي زمان چيزي بر آن افزوده اند تا به هيأت چشمگير كنوني در آمده است.
مجموع زيربناي بقعه مطهر رضوي به انضمام صحنهاي انقلاب (عتيق)، آزادي (نو)، صحن امام خميني، صحن قدس، صحن جمهوري اسلامي، كتابخانه جديد آستان قدس رضوي و مجموعه دانشگاه علوم اسلامي رضوي بالغ بر 52000 متر مربع است.
در سال 1359 عمليات توسعه در سه ضلع روضه منوره حرم مطهر جمعاً به مساحت 54 متر مربع انجام گرفت، و بدين ترتيب مساحت آن به  135 متر مربع رسيد. ضلع جنوبى حرم مطهر (پيش روى مبارك)20/13 متر، ضلع شرقى (پايين پاى مبارك) 11 متر، ضلع شمالى (پشت سر مبارك) 20/13 متر و ضلع غربى (بالاى سر مبارك) 40/9 متر است. اماكن و مراكزى كه در اين مجموعه با شكوه قرار دارند عبارتند از:
بقعه و ضريح مطهر:
طول ضريح قبلی 05/4، عرض آن 06/3 و ارتفاعش 90/3 متر است. دو ضلع طول ضريح، هر يك داراى 4 دهانه، و هر يك از دو ضلع كوتاهتر آن داراى 3 دهانه است كه مجموعاً شامل 14 دهانه مى شود. در ميان و بالاى اين دهانه جمعاً 18 صفحه بيضى شكل محدب از طلا نصب شده كه احاديثى به خط ثلث بر روى آنها نوشته شده است. بر بالا و اطراف ضريح، صفحاتى مضرس از طلا نصب گرديده كه نام چهارده معصوم بر روى آن به خط ثلث كتابت شده است، و بالاتر از آن نيز بر لبه و اطراف ضريح، كنگره اى متشكل از يك رديف اسم جلاله الله است.
قدمت ضريح مطهر قبلی حدود 35 سال مى باشد و شاسى آن كلاً پوسيده است و از آنجا كه گوى و ماسوره هاى آن از ورق ساخته شده و تو خالى است به مرور زمان بر اثر تماس دست زوار سوراخ شده و دست زوار را مجروح مى كرد. گل و برگهاى تزئينى بالاى ضريح مطهر نيز سوراخ شده است. بنابراين، ضرورت ايجاب مى كرد كه ضريح مطهر جديدى براى مضجع شريف ساخته شود.
ضريح جديد:
طول، عرض، و ارتفاع ضريح مطهر جديد40 سانتى متر بيشتر از ابعاد ضريح مطهر قبلی است و داراى 14 دهانه به نام چهارده معصوم (ع) مى باشد. نقشه ضريح مطهر جديد با نقشه كليه ضريحهاى موجود در سراسر كشور تفاوت دارد و به سبب معمارى قديم طراحى شده است. قسمت بالاى دهانه ها تا سقف ضريح مطهر جديد با گل و برگ و قطاربندى ازجنس طلا، نقره، و مينا تزئين شده است. شاسى و سقف ضريح مطهر جديد آهنى است و قسمت بالا و پائين آهنها به وسيله چوب چنارى بسيار مرغوب دوقابه شده است. گوى و ماسوره هاى ضريح مطهر جديد توپر ر از جنس نقره با عيار90% مى باشد و جنس روكشها تماماً طلا، نقره، و ميناست.پس از نصب ضریح جدید ، ضریح قبلی به موزه آستان قدس منتقل گردید.
گنبد:
گنبد داراى دو پوشش اصلى و يك سقف كاذب در زير پوشش نخستين است. زير پوشش نخستين، سقف دومى است كه از زير (داخل حرم) ديده مى شود و مقرنس كارى گچى است كه روى آن با آينه و رنگ تزيين شده است. پوشش دوم كه بر فراز پوشش نخستين نهاده شده از خارج با ورقهاى طلا پوشانده شده است.
پيرامون خارجى گنبد 1/42 متر، و ارتفاع سطح طلاكارى گنبد 16 متر مى باشد.
گلدسته ها:
علاوه بر دو مناره مسجد جامع گوهرشاد، حرم داراى چهار گلدسته بزرگ است: يكى نزديك گنبد و بالاى ايوان طلا در جنوب صحن عتيق، و ديگرى در سمت شمال آن بر بالاى ايوان عباسى قرار دارد. دو گلدسته ديگر بر فراز سر درهاى شمالى و جنوبى صحن جمهورى اسلامى به تازگى بنا شده است و نماى آن با طلا و كاشى توأمان تزيين خواهد شد. دوگلدسته كوچك نيز در ضلع جنوبى صحن امام قرينه سازى شده است. بدين ترتيب در مجموعه حرم و مسجد گوهرشاد جمعاً هشت گلدسته كه يادآور هشتمين امام است با طرز باشكوهى خود نمايى مى كند.