آرامگاه ها و مقبره ها

آرامگاه شيخ بهايى
اين آرامگاه در رواقى به همين نام واقع در ضلع شمالى صحن امام خمينى (ره) قرار دارد و متعلق به شيخ بهاءالدين محمد عاملى معروف به شيخ بهايى از دانشمندان بزرگ شيعى معاصر با شاه عباس صفوى است. شيخ بهايى در 953 ق. در بعلبك لبنان متولد و در 1030 ق. در اصفهان درگذشت و در محل كنونى مدفون شده است. بناى رواق شيخ بهايى داراى 102 مترمربع مساحت مى باشد و كف و ازاره رواق با سنگ مرمر مرغوب پوشش يافته و ديوارها و سقف با طرح مقرنس آويز آينه كارى و كاربندى شده و با كتيبه هايى زينت يافته است. مدفن اين عالم جليل الشأن در مركز رواق قرار دارد و با سنگ نوشته اى مشتمل بر شرح حال شيخ بهايى مزين شده است. آثار باقيمانده از اين دانشمند را 88 كتاب و رساله مختلف دانسته اند.
آرامگاه شيخ حر عاملى
در شمال شرقى صحن انقلاب و در قسصت تحتانى غرفه هاى متصل به مدرسه ميرزا جعغر سابق قرار دارد و به وسيله پلكان و درى از غرفه چهارم در ضلع شمالى با صحن انقلاب مرتبط است. اين آرامگاه متعلق به شيخ المحدثين محمد بن حسن معروف به شيخ حر عاملى از دانشمندان شيعى و صاحب كتاب مشهور وسايل الشيعه است كه در 1033 ق. در يكى از روستاهاى جبل عامل به دنيا آمد و پس از طى دوران تحصيل به مشهد مهاجرت كرد و ضمن تدريس، مدتى مقام شيخ الاسلامى در مشهد را عهده دار بود. وى در 1104 ق. وفات يافت و در اين مكان مدفون شد. مدفن فرزند بزرگ و دانشمند او در جوار مقبره پدر قرار دارد. عمليات بازسازى و مرمت آرامگاه از 1365 ش. پايان يافته است.
آرامگاه شيخ طبرسى
در شمال صحن انقلاب و شرق باغ رضوان و در ضلع غربى سردرهاى ورودى طبرسى به مجموعه حرم واقع و با گنبدى كاشيكارى مزين است.
نام صاحب آرامگاه ابوعلى فضل بن حسن طبرسى است كه از علماى مشهور شيعه و صاحب تفسير مجمح البيان و جوامع الجامح مى باشد كه به قولى در 370 ق. در ايران متولد و در 538 ق. در سبزوار وفات يافت و در قبرستان قديمى مشهد (قتلگاه) كه بعداً باغ رضوان ناميده شد، مدفون گرديد. باغ رضوان در شمال غربى اماكن متبركه واقع بود و مقبره شيخ طبرسى در سال 1370 ش. در جريان طرح توسعه حرم به محل كنونى انتقال يافته است. عمليات بازسازى مقبره شيخ طبرسى از 1379 آغاز شده است و عمليات تكميلى آن همچنان ادامه دارد.
آرامگاه پير پالان دوز
آرامگاه شيخ محمد عارف مشهور به پير پالان دوز قبلاً در حاشيه فلكه حرم و در ابتداى خيابان نواب صفوى واقع بود و اينك پس از توسعه حريم حرم رضوى در مركز مجموعه فرهنگى- تجارى پير پالان دوز واقع در پشت بازوى غربى سردرهاى بالاى زيرگذر خيابان نواب صفوى (پايين خيابان) قرار دارد و مجموعه مذكور با احتساب زيربناى آرامگاه و رواق هاى جانبى و بازارچه به 6630  كيلومتر مربع بالغ  مي گردد. بازسازى و توسعه پروژه مجموعه پير پالان دوز از سال 1376 آغاز و در سال 1380 مراحل پايانى را طى نموده و در حال بهره برداري است. اين مجموعه در زمينى به مساحت 2403 متر مربع بنا شده است.
صاحب آرامگاه شيخ محمد عارف از عرفاى عهد صفويه و متولد كارده از اطراف مشهد است كه در 985ق. وفات يافت و در اين محل مدفون شد و در سال 1343 صندوقى براى آن ساخته شد. او صاحب كرامات و از دانشمندان، زهاد معروف عهد صفوى و از بزرگان سلسله ذهبيه است و به دليل امرار معاش از طريق پالان دوزى يا پاره دوزى (كفشدوزى) به اين نام شهرت يافته است.
گنبدسبز
اين بناى آرامگاهى به دليل رنگ فيروزه اى گنبدش و در مقايسه با گنبد طلايى حرم مطهر امام رضا عليه السلام به اين نام مشهور شده است. گنبد سبز در داخل ميدانى به همين نام در اواسط خيابان آخوند خراسانى (خ خاكى سابق) قرار گرفته است.
صاحب آرامگاه شيخ محمد مؤمن عارف استرآبادى از عرفاى عهد صفويه است كه در 904 ق. وفات يافته و ظاهراً در سال 1011 ق. در بنایی كه به دستور شاه عباس صفوى بنا شده است مدفون شده. اين بنا درگذشته در حاشيه شهر قرار داشته و در هنگام احداث خيابان به دليل قدمت در وسط ميدان بازسازى شده است.
بناى آرامگاه ساختمانى مكعب با چهار ايوان و چهار صفه دو طبقه در چهار زاويه است و نماى بيرونى و اطراف طاق ها و پيشانى ساختمان از ازاره سنگى به بالا، با كاشى هاى معرق و ساده ممتاز در رنگهاى زيبا مزين شده است و در حال حاضر توسط سازمان ميراث فرهنگى خراسان اداره و نگهدارى مى شود.
آرامگاه  خواجه اباصلت
اين آرامگاه در فاصله 13 كيلومترى جنوب شرقى مشهد در حاشيه جاده مشهد- فريمان واقع است و به عنوان يكى از مزارهاي مهم مشهد مورد زيارت و بازديد زائران و مجاوران مى باشد. عبدالسلام بن صالح هروي معروف به خواجه اباصلت، خادم خاص حضرت امام رضا عليه السلام و از محدثان معروف عصر خويش بوده است. از سرگذشت خواجه اباصلت اطلاع چندانى در دست نيست اما برخى وفات او را به سال 236 ق. نقل كرده اند. بناى فعلى آرامگاه در سالهاى اخير، به شكلى جديد و متفاوت بازسازى و در آن امكانات بهداشتى و رفاهى پيش بينى شده است. اين بنا در گذشته محل توقف كاروانهاى زيارتى بوده و عده اى از عرفاي بزرگ، زهاد در قبرستان عمومى جنب بقعه مدفونند. از جمله اين اشخاص درويش على، عارف نامى قرن هشتم هجرى است كه به سال 736 ق. وفات يافته و در اين محل مدفون شده است.
آرامگاه  خواجه مراد
 آرامگاه هرثمه بن عين مشهور به خواجه مراد در فاصله 12 كيلومتري جنوب شرقى مشهد با فاصله و در حاشيه جاده مشهد- فريمان واقع شده است و جاده فرعى و آسفالته به طول 1400 متر، جاده اصلى را به محدوده آرامگاه كه در دامنه ارتفاعات مشرف به رشته كوه بينالود قرار دارد، متصل مي كند.
مجموعه آرامگاهى مزار خواجه مراد به صورت يك نيمدايره دركنار كوه و چشمه و ميان درختها و بيوتات ويژه مزار محصور مى باشد. چـندين غرفه تابستانى و اطاق با چشم اندازهاى طبيعى و مغازه هاى عرضه سوغاتى و نيازمندى هاى زائران و آب و هواى مصفا و ارتفاعات سهل الصعود، از جمله امكانات و جاذبه هاى اين مجموعه براى زائران و مسافران است.
مقبره خواجه در وسط بناى آرامگاه قرار دارد، داراى گنبدى هرمى به شكل پنج ضلعى است و با پوشش شيروانى زينت يافته است. سردر ايوان آرامگاه با كتيبه اى تزيين شده و دو مناره كم ارتفاع كاشيكارى شده در طرفين آن وجود دارد. مساحت اصلى بنا 30/4×4 متر مى باشد و بناهايى در اطراف آنها جهت عبادت و استراحت مسافران و زائران ايجاد شده است.
آرامگاه فردوسى
اين بناى تاريخى در شهرك تاريخى توس و در 25 كيلومترى غرب مشهد واقع و از جمله مراكز ديدنى و تاريخى مشهور است.
صاحب آرامگاه، حكيم ابوالقاسم فردوسى شاعر حماسه سراى بزرگ فارسى است كه در سال 329ق. در روستاى پاژ از آبادى هاى تابران متولد شده است. وى در مدت سى سال شاهنامه را كه يكى از شاهكارهاى ادبى و حماسى جهان به شمار مى رود به نظم آورده است. تاريخ وفات حكيم ابوالقاسم فردوسى را سال    311 ق. نوشته اند و او را در همان آبادى و در باغى كه متعلق به خود او بود به خاك سپردند. در عهد قاجاريه بنايى آجرى بر فراز مقبره او احداث شد كه تا سال 1305 ق. برجا بود. در سال 1313ش. بناى ديگرى ساخته شد كه تا سال 1344ش. وجود داشت و سپس بناى كنونى ساخته شد. كار ساخت اين بنا در سال 1347ش. خاتمه يافت.
در مجموعه تاريخى- فرهنگى فردوسى، علاوه بر ساختمان آرامگاه يك موزه و كتابخانه نيز وجود دارد. در موزه آرامگاه آثار ارزنده اى از خطاطان و شاعران ايرانى، نمونه هايى از صنايع دستى و يادگارهاى هنرى و تابلوهاى سنگى زيبا در معرض نمايش است.
اين مجموعه تاريخى- فرهنگى با بلوارى زيبا و جديد الاحداث به مشهد متصل مى شود و به دليل اهميت تاريخى و جاذبه هاى سياحتى، يكى از مراكز مهم جذب گردشگران است و تحت نظر سازمان ميراث فرهنگى خراسان نگهدارى و اداره مى شود.
آرامگاه نادرى
آرامگاه و موزه نادرى در زاويه شمـال غـربى چهارراه شهدا و در ميان باغى مشجر و محصور در نرده هايى به شكل تبر قرار گرفته است. بناى نسبتاً قديمى باغ كه شامل ساختمان آرامگاه و سكوى سنگى مجسمه و موزه مى باشد در مركز باغ و كتابخانه عمومى و مقبره كلنل محمد تقى پسيان در جوار آرامگاه واقع است.
آرامگاه متعلق به نادرشاه مؤسس سلسله افشاريه است و ساختمان كنونى كه در سال 1338ش. احداث شده شامل چند سالن و اتاق است كه به بخش هاى ادارى آرامگاه و موزه اختصاص دارد. مجسمه نادر بر فراز سكويى سنگى در جنوب ساختمان نادر را سوار بر اسب تبرزين بر دست در حال تاختن به همراهى سه سرباز به نمايش گذاشته است. اين بنا كه به همت انجمن آثار ملى و با طراحى مهندس سيمون احداث شده، در سال 1342 ش. گشايش يافته است.
مجسمه مفرغى نادر داراى 5 متر ارتغاع و 14000 كيلوگرم وزن است كه توسط كارخانه برونى ايتاليا ساخته شده است. در موزه جنب آرامگاه تعداد زيادى از لوازم رزمى و ديگر وسايل قديمى در معرض تماشاى علاقه مندان است.
نزديكى اين مجموعه فرهنگى- تاريخى به حرم مطهر، و باغ سرسبز و مصفا با درختان انبوه و تراكم سبزه و گل و گياه و موزه و كتابخانه علامه طباطبايى و مقبره كلنل پسيان و ديگر تزئينات آن باعث شده است آرامگاه و موزه نادرى به عنوان يكى از مكانهاى مهم گردشگرى در مشهد مطرح باشد.
امام زاده سيد ياسر و سيد ناصر
اين دو مزار در روستاى گلستان كه در 18 كيلومترى مشهد و در مسير جاده مشهد طرقبه واقع شده و يكى از ييلاقات معروف بخش طرقبه مى باشد، قرار دارد و متعلق به دو تن از فرزندان امام موسى بن جعفر عليه السلام است. اين دو مقبره در گذشته داراى بنايى ساده با يك ايوان كوچك بوده و اكنون به همت اهالى گلستان بازسازى و مرمت شده و اين مزار مورد توجه اهالى منطقه و زائرين و مسافران مى باشد.