نويسنده : رس‍ت‍م‍ی‌ زاده‌،ق‍اس‍م‌ به راهنمایی : رضا موسوی حرمی، اسداله محبوبی
مرجع : پایان نامه(کارشناسی ارشد)-دانشگاه فردوسی،مشهد
سال انتشار : 1383

چکيده :

حوضه آبريز رودخانه بيدواز جزئى از حوضه آبريز كوير مركزى ايران است كه در استان خراسان شمالى و در شرق شهرستان اسفراين واقع گرديده است. اين حوضه داراى شكلى كشيده تا بادبزنى بوده و مساحت آز بيش از 500 كيلومتر مربع است. حوضه مذكور در زون ساختارى البرز شرقى قرار گرفته و واحدهاى سنگى سازنده آن سازندهاى دليچاي، لار، شوريجه، تيرگان و خانيگران مى باشند. رسوبات نئوژن و آبرفت هاى كواترنر نيز بخش ديگرى از رسوبات اين حوضه را تشكيل مى دهند.
بررسى هاى ژئومورفولوژى نشان دهنده تشكيل اين حوضه در يك ناوديس مى باشد به طورى كه از جنوب به كوه هاى شاه جهان و از شمال به كوه هاى آلاداغ ختم مى گردد. روند چين خوردگى هاى موجود در حوضه و نوع سازندهاى موجود نقشى بسيار اساسى در نحوه گسترش و شكل حوضه دارند. به طورى كه گسترش كلى حوضه با امتداد كلى لايه ها (شمال غربى- جنوب شرقى) هماهنگى دارد. اشكال متنوع ژئومورفولوژى نظير چين خوردگى لايه ها، گسلش، توده هاى بازالتى، مخروط هاى آبرفتى، سدهاى رسوبى، كانال ها، شيارها و خندق هاى فرسايشى و انواع حركات توده اى در اين حوضه مشاهده شده اند. همچنين براساس اين مطالعات طرح كانال رودخانه بيدواز از نوع بريده بريده با بستر گراولى مى باشد.
مطالعات رسوب شناسى در طول دو شاخه فرعى از اين حوضه نشان مى دهد كه 2 عامل اصلى (تغييرات ناگهانى شيب بستر ناشى از تغييرات زمين شناسى و ورود سرشاخه هاى فرعى) باعث تغيير در بافت رسوبات كف كانال رودخانه و بر هم زدن پيوستگى طولى پارامترهاى مختلف اندازه ذرات شده است. مطالعات انجام شده نشان دهنده آن است كه در حد فاصل هر 2 انقطاع ايجاد شده در پيوستگى رسوبى، منحنى تغييرات پارامترهاى بافتى اندازه ذرات از روندهاى منظمى برخوردار هستند به طورى كه در طول هر پيوستگى مجزا (زير روند) ميانگين و ميانه اندازه ذرات كاهش مى يابند. بيش از 70 تا 80 درصد از وزن رسوبات در هر نمونه به گراول ها اختصاص دارد و جريان آب توانسته است بسيارى از ذرات ريزتر (گل، ماسه و حتى گرانول تا پبل متوسط) را به طرف پايين دست حمل نمايد. لذا مهم ترين عامل حمل كننده ريز شوندگى ذرات به طرف پايين دست حمل انتخابى ذرات ريزتر و ايجاد جورشدگى هيدروليكي در رسوبات برجاى مانده درشت تر بوده است. وجود كج شدگى مثبت نيز نتيجه تأثير همين مكانيزم است. بررسى تغييرات موجود در پارامترهاى بافتى اندازه ذرات رودخانه اصلى بيدواز نشان دهنده پيوستگى طولى اين پارامترها است. مهمترين عاملى كه در اين مسير باعث ايجاد پراكندگى در منحنى هاى نمايش دهنده پارامترهاى بافتى اندازه ذرات مى شود تغييرات شيب بستر است. رخساره هاى سنگى شناسايى شده در اين حوضه عبارت از رخساره هاى گراولى (Gmm, Gmg, Gcm)، ماسه اى (Sm, St) و گلى (Fr) مى باشند.
بررسى هاى فرسايش و رسوب زاي حوضه نشان دهنده آن است كه بخش هاى شرقى حوضه به علت وجود رخنمون هاى مارني سازند لار، نداشتن پوشش گياهى مناسب و شيب نسبتاً زياد از پتانسيل بالايى جهت انواع فرسايش آبى و حركات توده اى برخوردار مى باشند. قسمت هاى مركزى حوضه به دليل رخنمون بخش هاى سخت و توده اى سازندهاى لار و تيرگان، عليرغم شيب زياد، از شدت فرسايش پايين ترى برخوردار هستند.
نواحى غرب حوضه كه نزديك به دهانه خروجى مى باشند به علت گسترش سازندهاى مارنى- كنگلومراى نئوژن و مخروط افكنه هاى قديمى از پتانسيل بالايى جهت فرسايش و توليد رسوب برخوردار هستند. اين بررسى ها نشان دهنده آن است كه 3 عامل اصلى جنس زمين، شيب دامنه ها و دخالت انسان نقشى اساسى در توليد رسوب اين حوضه دارند.

نمايه‌ها : ژئومورفولوژي