نويسنده : سهرابي ، سيما؛ به راهنمايي:سادات فيض نيا؛ اساتيد مشاور:عباس صادقی،حبيب ا... ترشيزيان
مرجع : پايان نامه (كارشناسي ارشد)_دانشگاه شهيد بهشتي، تهران؛185ص.
سال انتشار : 1378

چکيده :

حوضه رسوبى کپه داغ كه درشمال شرقى ايران قرار دارد از شمال با فلات توران تماس گسلى داشته و از جنوب به بينالود محدود مى شود. طبق نظر بربريان و کينگ(1981) اين زون پس از كوهزايى كيمرين پيشين، يعنى هنگامى كه تصادم و برخورد بين ايران و توران خاتمه يافت. بصورت حوضه رسوبی در مى آيد و در آن از ژوراسيک تا ميوسن، رسوبات ضخيمى (در حدود 8000 متر)بدون نبود چينه شناسى مهم، ولى با رخساره هاى متنوع روى هم انباشته شده است. اين رسوبات تحت تأثير فازكوهزايى آلپ پسين چين خورده اند و طاقديس و ناوديسهای متعددى را با راستاى NW-SE ايجاد نموده اند. هدف اصلى از انجام اين تحقيق بررسى محيط رسوبى سازند تيرگان. در بخش مركزى حوضه رسوبی كپه داغ مى باشد. مقطع تيپ سازند تيرگان با سن نئوكومين- آپسين، در 35 كيلومنرى جنوب شرق شهر درگز حدود 780 متر ضخامت دارد. ضخامت اين سازند درمناطق مختلف بسيار متغير است بطرريكه ضخامت آن درگردنه مزدوران در بخش شرقى حرضه به حدود40 متر مى رسد. اين سازند با تغييررخساره سريع و بصورت هم شيب با سازندهاى زيرين و فوقانى خود (شوريجه و سرچشمه) قرار دارد.
در بخشهايى از حوضه رسوبى كپه داغ سازند تيرگان بعنوان سنگ مخزن ذخايرگازى شمال ايران معرفى شده است، همچنين سازندهاى مزدوران و تيرگان، سازندهاى كارستى حوضه كپه داغ محسوب شده و ازنظر منابع آب مفيد مى باشند.
در اين تحقيق سازند تيرگان در دو منطقه رادكان و دادانلو (ضخامتهاى257 و 387 متر) بطور دقيق مطالعه شده است. ازدو مقطع انتخابى 150 نمونه سخت و 10 نمونه سست با فاصله متو سط4-3/5 متر برداشت شده و از نمونه های سخت مقطع نازک در جهت عمود بر لايه بندی تهيه شده است. مطالعه و بررسيهاى دقيق پتروگرافى منجر به تشخيص 13 ميکروفاسيس گرديد که عبارتند از:
1- كلسى مادستون؛ 2- وكستون بيوكلاستى؛3 - پكستون? بيوكلاستى 4- پكستون آنکوليتى؛5- گرينستون اووليتى؛ 6- پكستون اووليتى ؛7 گرينستون مخلوط؛ 8- پكستون مخلوط؛ 9- گرينستون پلوئيدى ماسه اى؛ 10- پكستون اگرگاتى، 11- گرينستون اگرگاتى 12- ماسه سنگ و13- مارن

ميكروفاسيس هاى ا و 2 و 3 بسته به فسيلهاى آنها و موقعيت قرارگيرى آنها متعلق به دريای باز و لاگون مى باشند و دركمربند رخساره اى 2 و 7 ويلسون(1975) قرار مى گيرد و ميكروفاسيس 4متعلق به كمربند رخساره اى 6 ويلسون مى باشد كه حد واسط سد اووليتى و محيط دريايى باز مى باشد. ميكروفاسيس هاى 5 و 6 متعلق به كمربند رخساره اى 6 ويلسون مى باشدكه محيط سد وساحل دريا را نشان مى دهند. ميكروفاسيسهاى 7و8 متعلق به كمربند رخسار ه اى 7و8ويلسون میباشد كه با توجه به موقعيت آن در ستون عمودى ميكروفاسيسها مى توان آنها را مجزا ساخت.
ميكروفاسيسهاى 8 و 9 تنها در مقطع رادكان تشکيل شده كه دركمربند رخساره ای 8 ويلسون قرار مى گيرد.
ميكروفاسيس هاى شماره 10و 11تنها در مقطع دادانلو ديده مى شود كه متعلق به كمربند
رخساره اى 8 ويلسون مى باشد و همحيط فلات قاره ای محصور را نشان مى دهد. بطور كلى رسوبگذاری سازند تيرگان در محيطهای بالاى حد جزر و بين جزر و مد و زير حد مد صورت گرفته است و با گذشت زمان بتدريج حوضه عميق تر شده است تا اينكه رسوبات مارنى و شيلى سازند سرچشمه بر روى سازند تيرگان بصورت هم شيب گذاشته شده است كه اين تغيير رخساره، محيط درياى باز را نشان مى دهد. مدل افقى رسوبگذارى سازندتيرگان بر اين اساس رسم شده است.
اشكال، فرايندها و محيطهای مهم دياژنز در سازند تيرگان بشرح زير مى باشد:
فرايند ميكريتى شدن، آشفتگی زيستى، ساخت ژئوپثال، سيمان فيبرى هم ضخامت ر دولوميتى شدن اوليه در محيطهای فرياتيک دريايى شناسايى شده است. تراكم اوليه و شستشوی پوسته هاى آراگونيتى در محيط فرياتيک آب شيرين تحت اشباع صورت گرفته است. پر شدن حفرات در شكستگيها توسط سيمان اسپاريتى، تشکيل سيمان هم رشدى Syntaxial ، سيمان دروزى، سيمان پويکلوتوپيک و نئومورفيسم در محيط فرياتيك آب شيرين اشباع فعال اتفاق افتاده است. درمحيط ودوز آب شيرين، تشكيل سيمان ثقلى و هلالى و سيلت منطقه وادوز (پلتى) ديده ميشود. تراكم نهايي: استيلوليتى شدن، دولوميتى شدن در مراحل نهايى، تشكيل كانيهاى در جازا، پر شدن شکستگيها درمراحل نهايى درمحيطهاى تدفينى اتفاق افتاده است.
براى بررسى دقيقتر اشكال دياژنز چند مقطع نازک براى كاتدولومينسانس و ميكروسكوپ الکترونى مورد مطالعه قرارگرفتند كه مطالعه آنها توسط كاتدولومينسانس منجر به شناسايى چند مرحله اى بودن سيمانى شدن شد و مطالعه ميكروسكوپ الكترونى منجر به اثبات سيمان فيبرى دريايى گرديد.
براى شناسايى دقيق مكانيسم و فرايندهاى مؤثر در ايجاد دولوميتهاى موجود، نياز به مطالعات ايزوتوپى و آناليزهاى الكتروميكروپروپ و SEM وكاتد ولومينسانس دارد ليكن بر پايه شواهد پتروگرافى و رنگ آميزى ترسط آليزارين قرمز S و فروسيانور پتاسيم مى توان نتيجه گرفت كه دولوميتى شدن دراين سازند درنواحى بين جزرو مد و منطقه لاگون و نيز منطقه سد، در نتيجه مكانيسم جريان برگشتى و نيز دولوميتى شدن در مراحل تدفينى دياژنز مى باشد.

نمايه‌ها : محيط رسوبي، ريز رخساره