نويسنده : حسینی، سید کیوان؛ به راهنمائي دکتر سهراب شهریاری
مرجع : پايان نامه كارشناسي ارشد-دانشگاه شهيد بهشتي
سال انتشار : 1378

چکيده :

زمينلرزه 20 ارديبهشت 1376 زير كوه قائن (Mw=7.2) با 124 كيلومتر گسيختگى، تأثير مخربى را در محدوده اى بالغ بر 3500 كيلومتر مربع بر جاى گذاشت. گستره مورد مطالعه در بخشهاى شرقى شهرستانهاى قائن و بيرجند واقع شده و داراى راستاى تقريبى شمال شرق- جنوب غرب است.
فشارش ناشى از باز شدن درياى سرخ در جهت شمال شرق و حركت صفحه هندوستان به سوى شمال- شمال غرب و فرورانش پوسته اقيانوسى عمان در ناحيه مكران، يک سيستم برشي- فشارشى را بالأخص در حاشيه شرقى ايران مركزى ايجاد كرده است كه مطالعه درزه های برشى منطقه (بالأخص در نیمه شمالى) تأيید كننده اين سيستم تنش مى باشد. سيستم تنش برشي- فشارشى حاكم، باعث ايجاد گسلهاى امتداد لغز با مؤلفه قائم مي شود كه گسلش زمينلرزه ای زير كوه قائن نيز از آنجمله است.
با مقايسه نسبت بزرگى زلزله هاى حادث شده به عمق بروز آنها در طول سالهاى 1936 تا 1996، به وضوح مى توان دريافت كه اغلب زمينلرزه ها با بزرگى 4 تا 5 در محدوده اعماق 10 تا 30 كيلومترى و زمينلرره هاى با بزرگى 7 به بالا در اعماق 10 و 32 كيلومترى رخ داده اند. لذا پوسته لرزه زا را در اين منطقه مى توان از عمق 10 تا 30 كیلومترى در نظر گرفت. كانون عمقى زمينلرزه اصلى زيركوه قائن نيز در عمقى حدود 13 كيلومترى تعيين شده است. بزرگى پسلرزه هاى اين زمينلرزه از شمال به جنوب
كاهش مى يابد كه گواه از مهاجرت يا انتفال پسلرزه ها از بخش شمالى به جنوبى مى دهد و يا به عبارت ديگر وقوع زلزله ديگرى را مى توان در آينده، در جنوب كانون اصلى انتظار داشت.
حل مكانيزم كانونى زمينلرزه اصلى، صفحه اى را با آزيموت 338 و شيب 89 و مكانيزم گسلش امتداد لغز راست گرد با اندكى مؤلفه معکوس بعنوان صفحه گسلى معرفى مى نمايد كه با مشاهدات صحرایی انجام شده نيز تطبیق دارد.
با در نظر گرفتن الگوى گسلش در گسل هاى امتداد لغز، گسل زير كوه قائن به عنوان گسيختگى اصلى و گسلهايي نظير گسل چشمه بید و گسل كازگون بعنوان گسلهاى منشعب شده از گسيختگى اصلى در نظر گرفته مى شوند.
با توجه به نقشه مغناطيس سنجى منطقه، پايانه شمالى گسيختگى اصلى كه به سوى شمال شرق تغيير راستا داده است را مي توان بعنوان يک گسل فرعى از نوع ريدل معرفى نمود.
همراه با گسلش زمينلرزه اى، پديده هاى مختلفى ايجاد گرديدند كه از آن جمله مى توان به ساختمانهاى گلوار، روانگرايى، ريزش هاى سنگى، زمين لغزش، جابجائيهاى افقى در جاده ها و به دو نيم شدن يک درخت اشاره كرد.
موقعيت كانون زمينلرزه اصلى در بخش های شمالى گسل در نزديكى روستاى كريزان تعيين گردیده است. گسيختگى زمين از اين محل بصورت دو طرفه آغاز شده و گسترش اصلى آن به سوى جنوب 8 صورت پذيرفته است.
بر اساس نظريه بربريان و همكاران، زمينلرزه 20 ارديبهشت 1376 زيركوه قائن، متشکل از چهار زير رخداد بوده است، كه به ترتيب از شمال به جنوب با فاصله زمانى كسرى از دقيقه اتفاق افتاده اند. لذا شايد بتوان گسيختگى حاصل از اين زمينلرزه را در چهار قطعه اصلى كه از شمال به جنوب با قطعات 1 تا 4 نامگذارى گرديده اند، در نظر گرفت. با استفاده از روابط رگرسيونى بين پارامترهاى مختلف گسيختگى و بزرگى زمينلرزه، طول قطعات گسلى مورد محاسبه قرار گرفته است كه با اندازه گيريهای واقعى هم خوانی خوبى دارند. روابط رگرسيونى بين بزرگى زمينلرزه و حداكثر ميزان جابجايى بعلت وجود انحراف معيار نسبتاً بالا، قابل اعتماد نمى باشند.
حداكثر ميزان جابجايى تقريباً در ميانه هر قطعه صورت پذيرفته است كه با حرکت به دو سمت انتهاى قطعه گسلى به تدريج كاهش مى يابد. بعنوان مثال حداكثر ميزان جابجايى قطعه شماره یک، به ميزان 2.20 متر در شمال روستاى استند اندازه گيرى شده است. عملکرد متقابل تكتونيك و فرسایش در منطقه، اشكال ريخت شناسى متفاوتى را ايجاد مى نمايند كه با استفاده از روشهايى نظير ريخت شناسى پادگانه های آبرفتى و ميزان موجى شكل بودن حاشيه كوهپايه ها مى توان به نحوه فعالیت و ميزان آنها نسبت به يکديگر پى برد. اندازه گيرى ميزان موجى شكل بودن حاشيه كوهپايه (Smf) نشان مى دهد كه بخش اسفاد- اردكول و كوه سفيد- آواز از فعاليت بيشترى نسبت به بخشهاى ديگر منطقه برخوردار مى باشند. اغلب پادگانه های آبرفتى در گستره مورد مطالعه شكل يكنواختى را دارا مى باشند كه مى تواند بيانگر نرخ برابر بالا آمدگى و فرسايش منطقه باشد. البته تنها در شمال بخش كوه سفيد- آواز بعلت وجود نهشته های جوان تر در رأس پادگانه ها، نرخ بیشتر بالاآمدگی نسبت به فرسایش را می توان انتظار داشت.
میزان افت فشار در قطعه شماره سه که روستای اردکول در آن واقع می باشد از بیشترین مقدار و در قطعه شماره یک که روستای کریزان در آن قرار گرفته از کمترین مقدار برخورد می باشد. مقادیر به دست آمده توجیه بسیار مناسبی را در شدت بالای تخریب در روستای اردکول و شدت کم تخریب در روستای کریزان ارائه می دهد.

نمايه‌ها : زلزله