نويسنده : زهره سهرابی؛ اساتید راهنما: دکتر بهاء الدین حمدی- دکتر سید علی آقانباتی؛ اساتید مشاور: دکتر عبداله سعیدی- مهندس محمدرضا سهندی
مرجع : پايان نامه كارشناسي ارشد
سال انتشار : 1384

چکيده :

در این نوشتار بخش بالایی سازند شیشتو و سازندهای سردر و جمال در برش زلودو در ناحیه ازبک کوه، شمال حوضه طبس، خاور ایران، مورد بررسی قرار گرفت. با مطالعات سنگ چینه ای (Lithostratigraphy) بر روی این واحدهای سنگی، 3 پاره سازند و 26 واحد سنگ چینه ای در سازند سردر، نیز 3 پاره سازند و 16 واحد سنگ چینه ای در سازند جمال تعیین و تفکیک شد.
همچنین با مطالعات زیست چینه ای (Biostratigraphy) که بر روی دو نوع میکروفسیل های روزنبران و کونودونت های (Formaminifera & Conodonts) به دست آمده از این دو سازند انجام گرفت، گونه های شاخصی از لایه های سنگ آهکی متعلق به سازند سردر شناسایی شد که می توان دیرینگی اواخر ویزئن پسین (V3c) تا اواخر مسکووین پسین (Late Visean-Late Moscovian) را برای این سازند پیشنهاد نمود و از لایه های سنگ رسوبی متعلق به سازند جمال، گونه های شاخصی از روزنبران و کونودونت ها شناسایی شد که می توان دیرینگی کربونیفر پسین (قزلین پیشین) تا پرمین پیشین (آسلین میانی)، (Early Gzhelian-Middle Asselian) را برای این سازند پیشنهاد نمود. از مطالعات سنگ چینه ای و زیست چینه ای بخش بالایی سازند شیشتو و سازندهای سردر و جمال، همچنین بررسی مرز این سازندها، چنین به نظر می رسد که مرزهای بالایی و پایینی سازند سردر با سازندهای شیشتو و جمال، همراه با ناپیوستگی هم شیب است. ناپیوستگی بین سازندهای شیشتو و سردر احتمالاً یا مربوط به فاز فرسایشی البرزین (Alborzian) بوده که در زمانی نزدیک به انتهای ویزئن پسین، روی داده است و یا ناشی از پدیده تغییرات بزرگ آب و هوایی (Global climatic events) است. ناپیوستگی بالایی (بین سازندهای سردر و جمال)، احتمالاً مربوط به نوسانات سطح آب دریاها در مقیاس جهانی، ناشی از گسترش یخچالها در کربونیفر پسین بوده است که قسمت اعظم ابر قاره گندوانا را در بر گرفته بودند.
همچنین بر پایه بررسی های زیست چینه شناسی از نظر روزنبران (Formaminifera)، 6 زیست زون و 3 زیر زیست زون در سازند سردر و 2 زیست زون در سازند جمال، و از نظر کونودونت ها (Conodonts)، 4 زیست زون در سازند سردر و 4 زیست زون در سازند جمال تشخیص داده و تفکیک شد که به ترتیب از قاعده سازند سردر به سمت رأس سازند جمال عبارتند از:
Conodont Biozonations:
1) Declinognathodus noduliferous Zone.
2) Idiognathoides corrugatus-Idiognathoides sulcatus/Idiognathoides sinuatus-Idiognathodus primulus Zone.
3) Idiognathoides sulcatus parva Zone.
4) Ferganaegnathodus ferganaensis - Idiognathodus delicatus Zone.
که این 4 زیست زون در سازند سردر تعیین و تفکیک شده اند.
5) Streptognathodus elongatus Zone.
6) Streptognathodus tenuialveus Zone.
7) Streptognathodus isolatus Zone.
8) Streptognathodus cristellaris Zone.
که این 4 زیست زون نیز در سازند جمال تعیین و تفکیک و همگی برای اولین بار از ایران ارائه شده اند. با توجه به زیست زون های تشخیص داده شده، و فقدان زیست زون Streptognathodus wabaunsensis Zone، به نظر می رسد که مرز کربونیفر- پرمین لااقل در برش زلودو پیوسته باشد (در صورت وجود و تشخیص زیست زون اشاره شده این گذر کاملاً پیوسته گزارش می شد).
همان گونه که اشاره شد تعدادی از گونه های کونودونتی شناسایی شده از سازند جمال برای اولین بار از ایران ارائه شده اند، که عبارتنداز:
Streptognathodus elongatus, Streptognathodus parvus, Streptognathodus bellus, Streptognathodus tenuialveus, Streptognathodus isolatus, Streptognathodus wabaunsensis, Streptognathodus nodulinearis, Streptognathodus aff. flexusous, Streptognathodus acuminatus, Streptognathodus rectangularis, Streptognathodus invaginatus, Streptognathodus cristellaris, Streptognathodus glenisteri, Streptognathodus flangulatus, Streptognathodus sigmoidalis, Streptognathodus longissimus.
همچنین میکروفاسیس هر نمونه سنگی بر اساس طبقه بندی های فولک و دانهام و نیز محیط رسوبی هر نمونه به طور جداگانه مشخص و در جداولی ارائه و نهایتاً محیط رسوبگذاری در حد امکان تفسیر شده است. از بررسی محیط رسوبی سازندهای سردر و جمال در برش زلودو می توان به این نتیجه رسید که هر دو سازند در یک حوضه رسوبی کم عمق دریایی نهشته شده اند.
Foraminiferal Biozonations:
1) Asteroarchaediscus baschkiricus - Pseudoendothyra struvei Zone.
2) Asperodiscus iranicus - Ammovertella inversa Zone.
3) Eostaffella pseudostruvei - Eostaffella mirifıca Zone.
4) Eostaffellina paraprotvae - Endothyra baschkirica Zone.
5) Pseudostaffella compressa - Pseudostaffella antiqua _ Eostaffella amabilis Zone.
6) Ozawainella mosguensis - Pseudostaffella subquadrata Zone.
این زیست زون خود شامل 3 زیر زون است که به ترتیب از قاعده به سمت بالا، به قرار زیر است:
6-1) Eostaffella acutissima - Eostaffella lepida Subzone.
6-2) Profusulinella parva - Profusulinella prisca Subzone.
6-3) Pseudostaffella sphaeroidea - Schubertella sp. Subzone.
که این 6 زیست زون و 3 زیر زون در سازند سردر تشخیص و تفکیک شده است.
7) Triticites parvus - Triticites truncatus Zone.
8) Pseudoschwagerina sphaeroidea Zone.
که دو زیست زون اخیر در سازند جمال تشخیص و تفکیک شده است.
بر اساس این مطالعات تعداد 45 جنس و 122 گونه و زیر گونه از روزنبران این دو سازند از حدود 120 مقطع نازک شناسایی شد که در 41 صفحه عکس (Plate) در قالب اطلس میکروفسیل ها در پایان همین نوشتار پیوست شد.
همچنین نمودار پراکندگی قائم روزنبران و زیست زون های سازندهای مطالعه شده در برش زلودو و نیز یک تابلوی دیواری از روزنبران هر آشکوب به تفکیک تهیه و ارائه شده است.
از حدود 70 نمونه سنگی برداشت شده از بخش بالایی سازند شیشتو و سازندهای سردر و جمال در این برش، پس از شستشو و جدایش، تعداد 7 جنس و 27 گونه و زیر گونه از کونودونت ها شناسایی شد که اکثراً برای اولین با از ایران گزارش می شوند و نیز تعداد 3 جنس و 4 گونه از هولوتورین (Holothurians) شناسایی و تمامی آنها در 13 صفحه عکس (Plate) در قالب اطلس میکروفسیل ها در پایان همین نوشتار پیوست شده¬اند.
بر اساس این مطالعات، 8 زیست زون کونودونتی از سازندهای سردر و جمال ارائه شده که برای قدیمی ترین آنان از سازند سردر می توان دیرینگی سرپوخووین پسین (Late Serpukhovian) و برای جوانترین آنها از همین سازند دیرینگی مسکووین (Moscovian) و برای قدیمی ترین زیست زون از سازند جمال می توان دیرینگی قزلین پیشین (Early Gzhelian) و برای جوانترین آنان دیرینگی آسلین میانی (Middle Asselian) را پیشنهاد نمود.

نمايه‌ها : زيست چينه شناسي