نويسنده : خطيب،محمدمهدي؛ به راهنمائي : سهراب شهرياري
مرجع : پايان نامه (دكتري)_ دانشگاه شهيد بهشتي، دانشكده علوم زمين،تهران؛224ص.
سال انتشار : 1377

چکيده :

ويژگي هندسي پايانه گسل‌هاي امتداد لغز تابع متغيرهايي از قبيل امتداد، شيب ، جهت شيب ، جهت بردار حركتي، ميزان جابجايي، عرض پهنه برشي، نوع گسله سنگ ، موقعيت محورهاي تنش و كرنش مي‌باشد. اندازه‌گيري و تحليل متغيرهاي مذكور بر روي پهنه گسلي نهبندان، گسل دشت بياض و گسل‌هاي قصر قند و فيروزآباد روابط بين متغيرهاي فوق را در طول گسل و بطرف پايانه آن نشان مي‌دهد. بررسي اين متغيرها به صورت تجربي در آزمايشگاه بر روي موادي مانند گل رس ، ماسه، گچ و فلكسي گلاس تاييدكننده روابط بدست آمده از تحليل‌هاي صحرايي با در نظر گرفتن درجه ناهنگني پوسته زمين مي‌باشد. تحليل رياضي به كمك فركتال از توزيع گسلش در سطح زمين نيز هماهنگي مناسبي با نتايج بدست آمده از مطالعات صحرايي و آزمايشگاهي دارد. طرح هندسي پايانه گسل‌هاي امتداد لغز در پوسته‌هاي قاره‌اي داراي رفتار شكننده-شكل‌پذير با جدايش اريب‌هاي فرعي و چرخش در جهت خلاف بردار حركت شكل مي‌گيرد. در پايانه، امتداد گسل‌ها متغيير كرده و گسله اريب با ساز و كار مشابه گسل اصلي با زاويه 15-30 درجه از آن جدا مي‌شود. در انتهاي هر اريب ، اريب ديگري با همين هندسه از آن جدا مي‌گردد. بر روي گسل نهبندان اين اريبها تا 5 مرحله قابل تفكيك هستند. اريب‌هاي مراتب پنج‌گانه مجموعا چرخشي در حدود 120-150 درجه در جهت خلاف بردار حرتي بر روي گسل اصلي متحمل شده‌اند. در هر مرحله پيدايش اريب پايانه، از مقدار شيب صفحه گسل كاسته شده و جهت شيب متناسب با تغيير امتداد عوض مي‌شود. تغيير در زاويه شيب و چرخش امتداد گسل موجب تغيير در مولفه‌هاي بردار لغزشي (مؤلفه قائم، مؤلفه افقي،...) گذشته و باعث تغيير در جهت بردار حركتي مي‌شود. در مرتبه پنجم اريب پايانه‌اي جهت حركت به تقريب بر خلاف بردار حركت روي گسل اصلي است . مقدار جابجايي و عرض پهنه برشي در قسمت مياني گسل‌هاي امتداد لغز حداكثر بوده و به سمت پايانه‌ها از مقدار آن به صورت نمايي كاسته مي‌شود. در پايانه گسل هر دو متغير فوق به سمت صفر ميل مي‌كنند. بر روي گسل‌هاي امتداد لغز جوان نيز كه از قطعات جداگانه تشكيل شده‌اند، در انتهاي هر كدام از قطعات ميزان جابجايي و عرض پهنه برشي به سمت صفر ميل مي‌كند. حركات متعدد گسل‌هاي امتداد لغز در طول تاريخ زمين‌شناسي موجب پيچيدگي روابط بين اين متغيرها شده است . گسله سنگهاي بوجود آمده در بخش مياني پهنه برشي از گسل‌هاي امتداد لغز اغلب سنگهاي كاتاكلاستيك از قبيل: برش گسلي، آرد سنگ و حتي ميلونيت مي‌باشند. بطرف پايانه گسل‌ها اندازه ذرات تشكيل مي‌يابد و در پايان بلوكهاي سنگي با مرز شكستگي منقطع در پايانه گسل بوجود مي‌آيد. تعداد اريب‌ها در پايانه گسل‌هاي امتداد لغز نشاندهنده مراحل مختلف فعاليت يا حرت بر روي گسل اصلي است . تفكيك اريب‌هاي مراحل مختلف جنبش پهنه برشي در فرايندهاي زمين‌ساختي را نشان مي‌دهد. تقدم و تاخر مراحل حركتي با مطالعه ريخت هندسي پايانه امكان‌پذير بوده، به طوريكه از بخش مركزي به طرف منتهااليه گسل پايانه جوانتر هستند. در هر مرحله فعاليت گسل امتداد لغز بر طول آن افزوده مي‌شود، طول اريب‌هاي پايانه‌اي بين 1/5 تا 1/8 طول گسل اصلي است و همين رابطه براي اريب مرتبه دوم كه از اريب مرتبه اول جدا مي‌شود و مراتب ديگر صادق است . اريب‌هاي جوانتر داراي طول بيشتر و طرح كلي آنها شعاع خمش بيشتري دارد. جهت محورهاي تنش افقي ? در طول گسل‌هاي امتداد لغز داراي تغييرات اندك ، اما در پايانه‌ها مقدار و جهت محورهاي تنش تغيير كرده و انحراف در مسيرهاي ميدان تنش بوجود مي‌آيد. مقدار تنش كششي در طول گسل اصلي داراي تغييرات كم اما در پايانه‌ها به سرعت از مقدار آن كاسته شده و در پايانه اريب‌ها به سمت صفر ميل مي‌كند. تغيير در جهت مسيرهاي تنش با توجه به افزايش فاصله بين خطوط ايزوتروپيك در ميدان تنش ، عمل بوجود آمدن اريب‌هاي پايانه‌اي مي‌گردد. طرح هندسي پايانه گسل‌هاي امتداد لغز توسط مسيرهاي تنش در ميدان تنش كنترل مي‌شود. منحني‌هاي رسم شده از تغيير متغيرهاي صحرايي نسبت به منحني‌هاي تجربي داراي تقارن كمتري هستند. وجود مواد ناهمگن در تركيب پوسته زمين نسبت به مواد همگن در آزمايشگاه و تغيير در شرايط مكانيكي پوسته زمين به طرف اعماق عامل اين عدم تشابه تقارن منحني‌ها مي‌باشد.

نمايه‌ها : گسلهاي امتدادلغز