نويسنده : اسماعيلي،داريوش ؛ به راهنمايي: محمدولي ولي زاده
مرجع : پايان نامه(دكتري)-دانشگاه تربيت مدرس، دانشكده علوم پايه؛306ص.
سال انتشار : 1380

چکيده :

با توليد گرانيتي شاهكوه (جنوب بيرجند) به صورت يك نوار دراز با طول حدود 45 كيلومتر و عرض 10-12 كيلومتر با روند شمال غرب-جنوب شرق در حاشيه شرقي بلوك لوت در شرق ايران قرار دارد. اين توده نفوذي رسوبات ماسه سنگي-شيلي سازند شمشك و سنگهاي پليتي كمپلكس دگرگوني ده سلم را قطع نموده و بوسيله يك كنگلومراي قاعده اي پيش رونده در زير آهكهاي اربيتولين دار كرتاسه قرار مي گيرد. پترولوژي و ژئوكرونولوژي اين توده گرانيتي با نگرشي ويژه به كانه زايي قلع موضوع اين پژوهش است. در اين پژوهش از نتايج حاصل از مطالعه بيش از 250 مقطع نازك و نازك-صيقلي، تجزيه هاي عناصر اصلي و برخي از عناصر كمياب در بيش از 220 نقطه از انواع كانيها بوسيله الكترو ميكروپروب، تجزيه شيميايي عناصر اصلي و كمياب (شامل عناصر نادر خاكي) 54 نمونه سنگ كل به روش ‏‎ICP-MS‎‏ و ‏‎ICP-AES‎‏، تجزيه ايزوتوپي ‏‎Nd,Sr‎‏ در چهار نمونه سنگ كل و سن يابي واحدهاي آذرين منطقه مورد مطالعه به روش ‏‎K-Ar‎‏ (19 نمونه) و ‏‎Ar-Ar‎‏ (4 نمونه)، مورد استفاده قرار گرفته است. بخشاصلي اين توده گرانيتي از دو واحد مونزوگرانيتي و سيينوگرانيتي تشكيل شده است. گرانيتهاي گرايزني شده به طور محدود در شرق توده رخنمون داشته و ميكروگرانيتها كه به طور پراكنده رخنمون دارند به دو گروه ميكروگرانيتهاي لوكوكرات و بيوتيت-ميكروگرانيتها قابل تقسيم مي باشند؛ نوع اخير به عنوان آنكلاوهاي بزرگ آذرين در توده گرانيتي شاهكوه تفسير مي شوند. دايكهاي آپليتي، داسيتي (ميكروگرانيتي)، آندزيتي و رگه هاي كوارتز-تورمالين به طور محلي گرانيت شاهكوه را قطع نموده اند. سنهاي راديومتري واحدهاي مختلف اين توده گرانيتي، به جز دايكهاي آندزيتي و سيل تراكي آندزيتي با ميانگين 5/39 ميليون سال، در طيف كوتاهي از 2/158 (براي رگه هاي كوارتز-تورمالين) تا 6/172 ميليون سال (براي بيوتيت-ميكروگرانيتها) قرار مي گيرند. ماگماي سازند توده گرانيتي شاهكوه از نوع ‏‎I‎‏ بوده و از ذوب بخشي سنگهاي قاعده پوسته قاره اي كه در اثر هضم سنگهاي دگرگوني و رسوبي پوسته فوقاني ميزبان خود در هنگام جايگزيني آلودگي حاصل نموده اند، تشكيل شده است. كانه زايي قلع به صورت ذرات كاسيتريت، هيدرواستانيت و هيدروكسيدهاي آهن قلع دار در رگه هاي كوارتز-تورمالين و به مقدار كمتر در ماسه سنگهاي برشي شده سازند شمشك در دو محدوده مجزا واقع در شمال و شمال غرب منطقه مورد مطالعه تمركز دارند. گرانيت شاهكوه از نوع گرانيتهاي عقيم بوده و به نظر مي رسد كه قلع موجود در اين رگه ها از سنگهاي رسوبي ميزبان منشا گرفته است. نتايج حاصل از آناليز قلع در بيش از 185 نمونه از منطقه مورد مطالعه نشان مي دهند كه عيار قلع در بيش از 93 درصد از اين نمونه ها كمتر از 1/0 درصد و در 7 درصد باقي مانده بين 1/0 تا 2/0 درصد بوده و بنابراين تصور وجود كانسگ قلع در منطقه منطقي نمي باشد.

نمايه‌ها : گرانيتوئيد، زمين سن سنجي