خورشید مشرق 22، برادران رضایی و فراز و نشیب های زندگی سرمایه گذاران معدنی (2) گفتگو با مهندس وکیل

1398/10/21 تعداد بازدید: 276
print
خورشید مشرق 22، برادران رضایی و فراز و نشیب های زندگی سرمایه گذاران معدنی (2) گفتگو با مهندس وکیل

 توسط: محبوبه پرورش


مهندس سید عبدالمجید وکیل متولد خوزستان و تحصیل کرده رشته مهندسی معدن دانشکده فنی دانشگاه تهران است. عشق و علاقه وافر به واکاوی اسرار و گنج‌های زمین و کارآموزی در بزرگ‌ترین معادن فلزی وقت مانند کرومیت اسفندقه و فاریاب، او را فردی توانمند و سرآمد در اکتشاف و بهره‌برداری از معادن ساخت. هدایت پی‌جویی و شناسایی بالغ بر 40 اندیس معدنی و اکتشاف مقدماتی مس سرچشمه در کنار دیگر فعالیت‌های معدنی از اثرگذارترین کارهای صورت گرفته توسط ایشان در عرصه منابع معدنی کشور است.
در این مجال و در ادامه مطلب شماره پیشین که در مورد برادران رضایی ارائه گردید، گفتگویی را با مهندس وکیل در این خصوص ترتیب داده‌ایم که امیدواریم مورد توجه قرار گیرد.

با درود و ارادت
- خواهشمندم در ابتدا از نحوه آشنایی و همکاری خود با خانواده رضایی بفرمایید:
در مورد خانواده رضایی به اطلاع می‌رسانم که در تابستان سال 40-1339، آگهی استخدام برای کار در معادن کرومیت اسفندقه در جنوب کرمان در دانشکده فنی دانشگاه تهران را در تابلو اعلانات دیدم و با توجه به خاتمه تحصیل و کارآموزی اینجانب، آمادگی خود را اعلام و پس از مصاحبه با آقای محمود رضایی که مدیرعامل معادن اسفندقه بود، استخدام شدم.
در آن زمان برادران رضایی (علی، محمود، عباس و قاسم) در دفتر شرکت اسفندقه در خیابان البرز روبروی دبیرستان کالج حضور داشتند. آقای علی رضایی مدیرعامل شرکت و واحدهای اقتصادی تابعه بود. محمود رضایی که یک دوره نماینده سبزوار در مجلس شده بود، مدیر امور معدنی بود. عباس رضایی کارهای عمومی و اداری شرکت‌ها را انجام می‌داد و قاسم رضایی هم در دستگاه‌های دولتی و سازمان‌های جهانگردی مشغول و منصوب بود. 
من در معدن اسفندقه به عنوان مهندس معدن به مسئول معدن که فردی انگلیسی به نام مارتین واتس (Martin Watts) بود معرفی شدم. واتس، نقشه‌بردار و طراح پروژه‌های معدنی، فردی شایسته و کاردان بود و من در مدت دو- سه سالی که با او کار می‌کردم، مطالب علمی و فنی زیادی یاد گرفتم. از سال 1344 به بعد نیز اداره کارگاه را شخصاً به عهده گرفتم و شرکت پس از بازدیدهای مرتب آقایان علی و محمود رضایی تسلط مرا برای اداره امور مورد تأیید قرار داده و به خدمت آقای واتس (که 10 برابر مهندسین ایرانی حقوق می‌گرفت) خاتمه دادند.

- می‌دانیم که فعالیت و همکاری شما با برادارن رضایی محدود به معادن اسفندقه نبود. لطفا در خصوص توسعه همکاری‌ها و فعالیت‌های معدنی خود در این رابطه برایمان توضیح بفرمائید.
در فاصله سال‌های 40 تا 44 به طور ثابت و موردی به معادن کرومیت سبزوار در فرومد و گفتای (جغتای) سرکشی می‌کردم و آن معادن را سرپرستی و راه اندازی کلی کرده بودیم. همانطور که خودتان نیز در مطلب شماره قبل این فصلنامه، اشاره کردید، رضایی‌ها پس از اطلاع از وجود کرومیت در اطراف سبزوار به اکتشاف و بهره‌برداری این ماده معدنی رو آوردند. در همان سال‌های 43 تا 45 نیز معادن بزرگ و غنی از کرومیت در کوه‌های بشاگرد در شرق میناب را پس از مشکلات فراوان در اختیار گرفته بودند.
معدن کرومیت اسفندقه که جزو کرومیت‌های بسیار مرغوب جهانی از نظر خلوص و کیفیت می‌باشد تا قبل از سال 39-1338 در اختیار شرکت کل معادن بوده است و برادران رضایی پس از شناسایی‌های اولیه کرومیت در معادن سبزوار و اطلاع از کمیت و کیفیت معدن اسفندقه، این معدن و کارگاه را خریداری و در اختیار می‌گیرند و از همین معدن و در فاصله بین سال‌های 1338 تا 1343 به تدریج از نظر مالی و قدرت اجرایی جزو معدنکاران بزرگ معرفی و به تدریج شرکت معدنی فاریاب را برای بهره‌برداری معادن بزرگ منطقه بشاگرد به نام ذخایر معدنی شهریار، شاهین و امیر (به نام فرزندان علی و محمود) تشکیل و برای امکانات کامل صادراتی شرکت مینرال اکسپورت را در بندرعباس ایجاد و انبارها و قسمتی از اسکله بندرعباس را برای کارهای صادراتی در اختیار گرفتند.
- با توجه به عملکرد موفق برادران رضایی در اکتشاف و بهره‌برداری از معادن کرومیت کشور، چه عاملی ایشان را به سمت اکتشاف مس و اکتشاف معدن مس سرچشمه سوق داد؟
در اواسط سال 1344 و اوایل سال 1345، بازارهای کرومیت با وجود ذخایر جدیدی که در آفریقای جنوبی و قسمتی از آمریکای جنوبی کشف گردید، روند نزولی پیدا کرد و از طرف دیگر با توجه به تحولات اجتماعی و اقتصادی در کشور شیلی که بزرگ‌ترین تولید کننده مس جهان است، قیمت فلز مس، صعود فوق‌العاده‌ای داشت و بدین ترتیب فعالیت برادران رضایی نیز علاوه بر کرومیت به سمت فلزات دیگری مثل مس و آهن سوق پیدا کرد. علی رضایی با درایت و تسلط کامل بر بازارهای جهانی و داخلی و روابط نزدیکی که با مراجع قدرت پیدا کرده بود، وارد بازار فولاد شد و به ترتیب شرکت نورد و فولادسازی شهریار و شاهین را در خوزستان احداث کرد و در اواخر دهه 40 سلطان فولاد و مرد اول تولید و اقتصاد لقب گرفت. او در اوایل سال 1350 به عرصه سیاست ورود پیدا کرد و سناتور اول تهران شد و همگام، بانک بزرگ شهریار را تأسیس و مدیریت کرد. 

و اما آقای محمود رضایی...
ایشان در اوایل سال 1345، اینجانب را مدیر فنی شرکت‌های معدنی جدید خود به نام‌های آذربایجان، خراسان و کرمان نمودند و با توجه به شرایط مطلوب بازار مس، اکیداً از من خواستند تا هر چه زودتر در تمام کشور برای پیدا کردن ذخایر مس مجدانه به پی‌جویی و اکتشاف بپردازیم.

- و از ملی شدن صنعت مس بگویید:
همان‌طور که در مکاتبات مربوط به سرچشمه گفته‌ام، بعد از بحران نفت در کشور و اختلافاتی که بین دولت ایران با شرکت‌های نفتی برای قیمت نفت پیش آمد، با توجه به همزمانی قرارداد بزرگ معدنی بین شرکت معدنی مس سرچشمه کرمان و شرکت انگلیسی سلکشن تراست (Selection Trust)، دولت ایران برای اظهار وجود در مقابل کارتل‌های بزرگ نفتی، پروژه بزرگ معدن مس سرچشمه را به عنوان برگ برنده اعلام و مس را ملی اعلام کرد.

- پس از ملی شدن مس، وضعیت مطالبات و سهام شرکت و برادران رضایی به چه صورت بود؟
بعد از درخواست‌ها و مطالبات، با میانجی‌گری آقای مهندس اصفیا، قرار شد تا حدود 53 یا 55 میلیون تومان به گروه رضایی و 25 میلیون پوند به شرکت انگلیسی پرداخت گردد. هم‌چنین گروه رضایی، امتیاز احداث کارخانه سیمان مازندران، کارخانه مونتاژ بولدزر و ماشین‌آلات سنگین میتسوبیشی (که بعداً HEPCO نامیده شد) و اداره سهام عمده شرکت سرب و روی باما اصفهان و... را در اختیار گرفت.
سهام شرکت مس سرچشمه عمدتاً متعلق به شخص محمود رضایی و فرزندانش بود (نزدیک به 70 درصد) و بقیه قسمتی به برادران عباس و قاسم و سایر شرکاء تعلق داشت. بنده هم یک درصد سهم (به قول ایشان سهم ممتازه) داشتم چون پولی بابت هزینه‌های اولیه نداده بودم و به عنوان کاشف معدن این سهم را به من دادند.
 
آقای مهندس وکیل اطلاعات کاملی را از اکتشاف معدن مس سرچشمه و نیز سرگذشت برادران رضایی در اختیار ما قرار دادند که در آرشیو اسناد پارک موزه علوم زمین نگهدای خواهد شد. ضمن تشکر از این بزرگوار برای همه بلند همتان و معدنکاران شریف این سرزمین زرخیز آرزوی توفیق داریم.
در شماره بعد داستان زیبای اکتشاف مس سرچشمه را به قلم شیوای مهندس وکیل در اختیار خوانندگان این فصلنامه قرار خواهیم داد.
پیام ها:

loader
لینک های تصویری