اکتشاف فراسرزمینی باید از داده، فناوری و شناخت کشور هدف آغاز شود

 مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق:
اکتشاف فراسرزمینی باید از داده، فناوری و شناخت کشور هدف آغاز شود
مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق با تأکید بر ضرورت حرکت از «شناسایی فرصت‌های فراسرزمینی» به سمت «تحلیل و اولویت‌بندی فرصت‌ها» گفت: در شرایط کنونی، نقطه آغاز یک برنامه موفق اکتشاف فراسرزمینی الزاماً حضور میدانی در کشور هدف نیست؛ بلکه می‌توان بخش مهمی از عدم‌قطعیت‌های اولیه را با گردآوری و تحلیل داده‌های زمین‌شناسی، سنجش‌ازدور، فناوری‌های نوین و شناخت دقیق محیط حقوقی و اقتصادی کشور هدف کاهش داد.
هادی شریفی، مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق، با اشاره به برنامه‌های سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در حوزه فعالیت‌های فراسرزمینی اظهار کرد: توسعه این فعالیت‌ها را باید فراتر از یک پروژه اکتشافی منفرد و به‌عنوان بخشی از ظرفیت کشور برای توسعه همکاری‌های علمی، فنی و اقتصادی در حوزه علوم زمین مورد توجه قرار داد.
وی افزود: امروز مسئله اصلی این نیست که آیا باید به اکتشاف فراسرزمینی توجه کنیم؛ بلکه پرسش مهم‌تر این است که کجا، با چه ماده معدنی، بر اساس چه اطلاعاتی، با چه سطحی از ریسک و با چه مدل همکاری وارد شویم؟ پاسخ دقیق به این پرسش‌ها می‌تواند تفاوت میان یک حضور هدفمند و یک فعالیت پرهزینه و کم‌بازده را رقم بزند.
گام نخست؛ تبدیل داده به شناخت
شریفی با تأکید بر اهمیت داده‌های علوم زمین گفت: پیش از آغاز عملیات میدانی، باید تصویری قابل اتکا از کشور و محدوده هدف ایجاد شود. نقشه‌های زمین‌شناسی، داده‌های ژئوشیمی و ژئوفیزیک، تصاویر ماهواره‌ای، گزارش‌های اکتشافی پیشین، اطلاعات ذخایر و رخدادهای معدنی و مطالعات علمی منتشرشده، نخستین لایه این شناخت را تشکیل می‌دهند.
وی ادامه داد: ارزش واقعی داده زمانی ایجاد می‌شود که بتوان آن را به اطلاعات قابل استفاده در تصمیم‌گیری تبدیل کرد. صرف گردآوری گزارش‌ها و نقشه‌ها کافی نیست؛ باید بتوان از میان حجم گسترده اطلاعات، مناطق امیدبخش، خلأهای اطلاعاتی، مواد معدنی اولویت‌دار و ریسک‌های ورود را استخراج کرد.
به گفته وی، توسعه پایگاه‌های اطلاعاتی فراسرزمینی می‌تواند زیرساخت این مرحله باشد و در ادامه، تهیه اطلس‌های فرصت زمین‌شناسی و معدنی کشورمحور و مدل‌های رتبه‌بندی فرصت‌ها می‌تواند داده‌های گردآوری‌شده را به ابزار تصمیم‌سازی تبدیل کند.
فناوری، فاصله جغرافیایی را کاهش داده است
مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق، فناوری‌های نوین را یکی از عوامل تغییر الگوی اکتشاف فراسرزمینی دانست و اظهار کرد: امروز برای شناخت اولیه یک محدوده در هزاران کیلومتر دورتر، الزاماً نیازی نیست فعالیت از اعزام تیم‌های گسترده میدانی آغاز شود.
وی افزود: تصاویر ماهواره‌ای، سنجش‌ازدور پیشرفته، GIS، پردازش داده‌های ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی، مدل‌سازی سه‌بعدی و در سال‌های اخیر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، امکان غربالگری اولیه مناطق وسیع و تلفیق حجم بالایی از اطلاعات را فراهم کرده‌اند.
شریفی تأکید کرد: هدف از فناوری حذف زمین‌شناس و مطالعات میدانی نیست. اتفاقاً تصمیم نهایی همچنان نیازمند مشاهده، نمونه‌برداری و قضاوت تخصصی است؛ اما فناوری می‌تواند کمک کند زمین‌شناس بداند کجا باید برود و چرا باید آنجا را بررسی کند.
از کشور هدف به فرصت هدف
وی یکی از ضرورت‌های اکتشاف فراسرزمینی را تغییر نگاه از انتخاب صرف یک کشور به شناسایی فرصت‌های مشخص دانست و گفت: اینکه یک کشور دارای ذخایر معدنی قابل توجه باشد، به تنهایی برای ورود کافی نیست. باید مشخص شود کدام ماده معدنی، در کدام پهنه، با چه سطحی از اطلاعات، چه زیرساختی و تحت چه شرایط حقوقی و اقتصادی می‌تواند برای همکاری مناسب باشد.
شریفی افزود: بر این اساس، به جای تهیه صرف فهرستی از کشورهای هدف، می‌توان یک ماتریس فرصت فراسرزمینی طراحی کرد که در آن کشور، ماده معدنی، کیفیت و دسترس‌پذیری داده، پتانسیل زمین‌شناسی، زیرساخت، قوانین معدنی، ریسک سرمایه‌گذاری، فاصله و دسترسی و امکان همکاری علمی و اقتصادی به‌طور همزمان ارزیابی شوند.
‌
شمال‌شرق ایران؛ پنجره‌ای به شرق و آسیای مرکزی
مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق با اشاره به موقعیت جغرافیایی این منطقه اظهار کرد: قرارگیری شمال‌شرق ایران در مجاورت افغانستان و نزدیکی جغرافیایی به آسیای مرکزی، علاوه بر اهمیت اقتصادی، از منظر علوم زمین نیز قابل توجه است.