ایران - مشهد مقدس
اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق
برنامه پنج‌ساله اکتشافی شمال‌شرق کشور در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت (1404تا1408)
توسط: هادی شریفی
چکیده
اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی شمال شرق با توجه به چشم انداز 20 ساله و برش 5 ساله آن که متناسب با برنامه هفتم توسعه طراحی شده است، برای سال‌های 1404 تا 1408 تهیه سیستماتیک نقشه‌های ۱:۵۰٬۰۰۰ در 123 برگه، تکمیل ۴۰۵٬۰۰۰ کیلومتر خطی ژئوفیزیک هوایی با فاصله خطوط پرواز 250 متری و ارتفاع 40 متر و واگذاری محدوده‌های دارای گواهی کشف را در سه استان خراسان رضوی، جنوبی و شمالی پیش‌بینی کرده است. این برنامه بر پایه جدول برنامه هفتم و پیشنهادات طرح تحول زمین‌شناسی و اکتشاف ذخایر معدنی کشور تدوین شده است.
شاخص | مقدار پنج‌ساله |
برگه‌های ۱:۵۰٬۰۰۰ (رضوی ۶۶، جنوبی ۳۲، شمالی ۲۵) | ۱۲۳ برگه |
ژئوفیزیک هوایی ۲۵۰ متری باقی‌مانده در پهنه‌های اولویت‌دار | ۴۰۵٬۰۰۰ کیلومتر خطی |
برداشت مگنتوتلوریک در سه استان | ۱۵۰ ایستگاه، فاصله حدود ۵۰ کیلومتر |
چارچوب برنامه: طرح تحول و پهنه‌های کشوری
برنامه پنج‌ساله بر سه لایه در مقیاس ۱:۵۰٬۰۰۰ استوار است: زمین‌شناسی، ژئوشیمی و زمین‌شناسی اقتصادی. در جدول برنامه هفتم، مشارکت سازمانی اداره کل در سال 1404 شامل اجرای ۴ برگه زمین‌شناسی، 4 برگه ژئوشیمی و 6 برگه زمین‌شناسی اقتصادی است. همچنین در هر یک از سال‌های 1404 تا 1408 نظارت بر 24 برگه زمین‌شناسی، 18 برگه ژئوشیمی و 30 برگه زمین‌شناسی اقتصادی پیش‌بینی شده است.
پهنه‌های مصوب طرح تحول در منطقه و پهنه‌های پیشنهادی برای بازه 1404 تا 1408 به این شرح است:
استان | پهنه‌های مصوب طرح تحول (وضعیت) | پهنه‌های پیشنهادی برنامه پنج‌ساله |
خراسان رضوی | فریمان–بردسکن (در حال انجام)؛ شمال سبزوار (اجرایی نشده) | تربت جام–نیشابور؛ تایباد–تربت حیدریه؛ خواف–بجستان؛ شمال سبزوار |
خراسان شمالی | — | شیروان–سنخواست |
خراسان جنوبی | بیرجند (انجام‌شده)؛ شرق بیرجند (در حال انجام)؛ قلعه زری و نهبندان (انجام نشده) | تپه‌طاق–نایبند |
پهنه شمال سبزوار که تاکنون اجرایی نشده، در جدول زمان‌بندی در سال 1408 قرار گرفته است.
تهیه نقشه‌های ۱:۵۰٬۰۰۰ در سه استان
تعداد برگه‌های برنامه در پنج سال از ۱۹ تا ۳۴ برگه در سال متغیر است و اوج آن در سال ۱۴۰۷ با ۳۴ برگه قرار دارد. توالی پهنه‌ها در هر استان چنین است:
• خراسان رضوی (۶۶ برگه): پهنه تربت جام–نیشابور در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ (۱۱ و ۱۳ برگه)، تایباد–تربت حیدریه در ۱۴۰۶ (۱۱ برگه)، خواف–بجستان در ۱۴۰۷ (۲۰ برگه) و شمال سبزوار در ۱۴۰۸ (۱۱ برگه).
پهنه‌های پیشنهادی سرمایه گذاری در طرح تحول در خراسان شمالی
• خراسان جنوبی (۳۲ برگه): پهنه تپه‌طاق–نایبند با ۶، ۸، ۶، ۸ و ۴ برگه در سال‌های ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۸؛ برنامه از شمال پهنه (برگه‌های تپه‌طاق و سمبا) آغاز می‌شود و در سال ۱۴۰۸ به نایبند و حوض قربان می‌رسد.
پهنه‌های پیشنهادی سرمایه گذاری در طرح تحول در خراسان جنوبی
ژئوفیزیک هوایی ۲۵۰ متری و مگنتوتلوریک
برنامه، پوشش باقی‌مانده پهنه‌های اولویت‌دار با ژئوفیزیک هوایی ۲۵۰ متری را با برداشت سالانه ۸۱٬۰۰۰ کیلومتر خطی (رضوی ۳۵٬۰۰۰، جنوبی ۳۸٬۰۰۰، شمالی ۸٬۰۰۰) در پنج سال کامل می‌کند. مجموع این برداشت ۴۰۵٬۰۰۰ کیلومتر خطی است: ۱۷۵٬۰۰۰ در رضوی، ۱۹۰٬۰۰۰ در جنوبی و ۴۰٬۰۰۰ در شمالی. هدف این کار افزایش عمق اکتشاف است و استان‌ها به عنوان قطب معدنی در اولویت قرار گرفته‌اند.
وضعیت داده‌های هوابرد موجود در دو استان بزرگ منطقه، پیش از آغاز برنامه چنین است:
شاخص | خراسان رضوی | خراسان جنوبی |
مساحت استان (کیلومتر مربع) | ۹۷٬۳۸۹ | ۱۵۰٬۳۶۳ |
مغناطیس‌سنجی با فاصله خطوط ۷٫۵ کیلومتر | ۶۸٬۷۷۵ کیلومتر مربع (۷۰٫۶٪) | ۱۴۷٬۹۷۱ کیلومتر مربع (۹۸٫۴٪) |
فاصله خطوط ۱ کیلومتر (سازمان انرژی اتمی) | - | ۵۳٬۴۵۷ کیلومتر مربع (۳۵٫۵٪) |
فاصله خطوط ۲۵۰ متر | بلوک‌های سنگان و کاشمر–بردسکن | حدود ۱۶٪ مساحت استان؛ بلوک‌های بیرجند (۲۰٬۷۷۱ کیلومتر مربع) و بصیران–مختاران (۳٬۲۸۵ کیلومتر مربع) |
داده‌های ۷٫۵ کیلومتری فقط برای شناسایی ساختارهای کلی زمین‌شناسی و تکتونیک مناسب‌اند و قدرت تفکیک آن‌ها برای اکتشاف معدنی کافی نیست. داده‌های ۱ کیلومتری دهه ۱۳۵۰ نیز به دلیل دسترسی صرف به گریدهای با پردازش ناقص و سلول‌های ۱۰۰۰ متری، فقط برای کارهای اکتشافی اولیه کاربرد دارند. برداشت‌های ۲۵۰ متری سازمان با ارتفاع پرواز ۴۰ متر از سطح زمین و خطوط کنترلی با فاصله ۲٬۵۰۰ متر انجام شده و مغناطیس‌سنجی و طیف‌سنجی پرتو گاما را شامل می‌شود.
در کنار ژئوفیزیک هوایی، برداشت مگنتوتلوریک سالانه ۳۰ ایستگاه در سه استان پیش‌بینی شده است؛ پوشش سراسری حدود ۱۵۰ ایستگاه به فاصله ۵۰ کیلومتر خواهد بود.
وضعیت پوشش برداشت‌های ژئوفیزیک هوابرد در خراسان جنوبی
وضعیت پوشش برداشت‌های ژئوفیزیک هوابرد در خراسان رضوی
