ایران - مشهد مقدس
اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق
فراتر از خبرهای پایگاه اطلاعرسانی
ایجاد فرصتهای توسعه و سرمایهگذاری در استان با مزایده گواهیهای کشف
سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور علاوه بر تولید دادههای پایه که وظیفه ذاتی و حاکمیتی این سازمان است در مناطق کمتر توسعه یافته اقدام به اکتشاف تفصیلی نیز مینماید. در همین راستا اکتشاف آهن در منطقه شاهرخ کیبر زوزن، همچنین مس و نقره ده خطیب خواف، اکتشاف طلا و نقره منطقه کلاته تیمور کوهسرخ کاشمر و مس و نقره ده خطیب را اخیراً به سرانجام رسانده است. لازم به ذکر است که محدوده آهن شاهرخ و طلا- نقره کلاته تیمور با توجه به محدودیتهای بودجهای گواهی کشف با ذخیره حداقلی گرفته شده است و جهت بهرهبرداری و اکتشاف حین استخراج آماده واگذاری به بخش خصوصی است.
1- محدوده کلاته تیمور(حسن عزمی)
محدوده اکتشافی کلاته تیمور در20 کیلومتری شمال شهرستان کاشمر در استان خراسان رضوی واقع شده است. این محدوده در زون تکتونیکی تکنار قرار گرفته و توسط گسل ریوش در شمال و گسل درونه در جنوب محدود گردیده است. مورفولوژی آن کوهستانی بوده، شامل خط الرأسهای بلند با درههای عمیق و پرژرفا میباشد. فعالیتهای اکتشافی انجام شده در مرحله شناسایی شامل تهیه نقشههای زمینشناسی 1:100000 و اکتشافات سیستماتیک 1:100000 میباشد که با مشخص شدن آنومالی درجه یک برای عناصر طلا، نقره، مس، سرب، روی، ارسنیک و مولیبدن به نام سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور ثبت شد. در مرحله پی جویی در سال 1384 اقدام به تهیه نقشه 1:20000 زمینشناسی- معدنی و حفر ترانشههای اکتشافی در مساحت 63 کیلومتر مربع گردید. در سال 1386 در مرحله اکتشاف عمومی اقدام به تهیه نقشه زمینشناسی- معدنی 1:5000 در مساحت 15 کیلومتر مربع و اکتشافات لیتوژئوشیمی با برداشت و آنالیز 1497 نمونه شد. در سال 1388 و سال 1399 در مرحله اکتشاف تفصیلی اقدام به تهیه نقشه زمینشناسی- معدنی 1:1000 به مساحت 120 هکتار و حفر ترانشه به متراژ 3040 مترمکعب و برداشت 894 نمونه از ترانشهها و 6 نمونه سیال درگیر شد. همچنین حفاری به متراژ 836 متر در دو مرحله و برداشت 215 نمونه از گمانهها انجام شده است. اکتشافات ژئوفیزیکی نیز در دو مرحله به تعداد حدود 3000 نقطه به روش IP-RS انجام گرفت.
بر اساس کارهای انجام شده نقشه زمینشناسی- معدنی توالی لیتواستراتیگرافی منطقه مربوط به زمان ائوسن میانی که با آهک نومولیتی شروع و توسط یک سری واحدهای ولکانو- سدیمنتری دنبال میگردد. در این توالی ضخیم شش دوره ولکانیسم همراه با پیروکلاستیکهای وابسته نظیر توف و میان لایههای شیل توفی شناخته شده است. ترکیب شیمیایی این دورههای ولکانیسم از جریان گدازه با ترکیب بازی تا اسیدی تغییر مینماید که با روند تفریق ماگمایی مطابقت دارد.
محلولهای باقیمانده گرمابی وابسته به مرحله پایانی از آخرین دوره ولکانیسم است که تحت عناصر تکتونیکی و فرآیندهای سطحی قرار گرفته، رخسارههای دگرسانی از تیپهای مختلف و کانهزاییهای چند فلزی را به وجود آورده است.
عناصر تکتونیکی به مانند گسلهای امتدادلغز راستگرد شمالی و جنوبی چشمه نقره همراه با چینهای پلانژدار همآغوش و خوابیده، مهمترین فاکتورهای کنترل کننده دگرسانی و مینرالیزاسیونها است. در واقع گسلهای پرژرفا با شیب 75 تا 80 درجه نقش مجاری انتقال و پهنههای تغذیه کننده را طی مهاجرت سیالات ایفا کرده و در نهایت زونهای دگرسانی با روند شمال غرب و جنوب شرق را در منطقه به وجود آورده است. درست در شمال چشمه نقره و در اطراف انباشتههای کوارتز حفرهدار که در راستای سیلیسیشدن به وجود آمدهاند، لایههایی تقریباً هممرکز از دگرسانیها، که همدیگر را همپوشانی مینمایند، وجود دارد. پاراژنز کانیایی نوع هیپوژن و سوپرژن که معمولاً در ارتباط با زونهای دگرسانی سیلیسیشدن با همپوشانی آلونیت- ژاروسیت و مواد رسی میباشد در زیر آمده است:
کانههای هیپوژن شامل: طلا، پیریت فرامبوئیدال، کالکوپیریت، بورنیت، اسفالریت، گالن، تتراهدریت، جیمزونیت و باریت است.
کانههای سوپرژن شامل: دیژنیت، کالکوسیت، کوولیت، آنگلزیت، سروزیت، آلونیت، ژاروسیت، بویدانتیت، اسمیت زونیت، کوپریت، مالاکیت و هیدروکسیدهای آهن.
در نهایت بر اساس نمونههای ترانشه و حفاریها ارزیابی ذخیره به دو روش کلاسیک (عکس فاصله) و روش زمین آمار انجام شد. بر اساس روش زمین آمار ذخیره 228000 تن با خطای کمتر از 20 درصد به عنوان ذخیره قطعی طلا با عیار حد 1/0 و عیار میانگین 12/1 گرم بر تن برآورد گردید. همراه طلا محصول جانبی نقره با عیار متوسط حدود 13 گرم بر تن وجود دارد. میزان طلا و نقره محتوی کانسار به ترتیب برابر با 255 و 2964 کیلوگرم تخمین زده شده است.
2- مس و نقره ده خطیب (حسین هادی زاده)
محدوده اکتشافی ده خطیب خواف به شماره گواهی کشف 6232923 مورخه 16/07/1404و شماره کاداستر 181081 در بخش شمال شرقی بلوک لوت در جنوب شرقی استان خراسان رضوی در بین طولهای جغرافیایی ˝26/51 ΄42 ˚59 تا ˝28/1 ΄47 ˚59 خاوری و عرضهای جغرافیایی ˝30/41 ΄36 ˚34 تا ˝29/26 ΄09 ˚34 شمالی قرار دارد. پروژه اکتشافی ده خطیب که در این محدوده انجام گردید شامل مطالعات زمینشناسی و پی جوییهای اکتشافی در مقیاسهای 5000/1 و نمونه برداری از زونهای کانهدار و آلتره، تعیین مناطق و تارگتهای امیدبخش جهت مطالعات بعدی، مطالعات سنجش از دور، مطالعات زمینشناسی – معدنی در مقیاس 1000/1 بر روی تارگتهای اکتشافی، برداشتهای ژئوفیزیکی به روش IP-RS بر روی تارگتهای اکتشافی، برداشت پروفیلها و ترانشههای اکتشافی و نمونهبرداری سیستماتیک از پروفیلهای اکتشافی، تلفیق اطلاعات و تعیین نقاط حفاری، انجام حفاریهای اکتشافی، لاگینگ و نمونه برداری از این حفاریها و در نهایت ارزیابی ذخیره و ارزیابی فنی و اقتصادی بر روی آن بوده است.
مطالعات زمینشناسی که در مقیاسهای 5000/1 بر روی کل محدوده (بالغ بر 30 کیلومتر مربع) و در مقیاس 1000/1 در مساحتی بالغ بر 400 هکتار بر روی تارگتهای اکتشافی انجام شد نشان داد که سکانسی از سنگهای ولکانیکی و ولکانوکلاستیک شامل آندزیتها و توفهای سبزرنگ، آگلومرا، آندزیتهای قهوهای و قرمز رنگ، آندزیت بازالتها، بازالتها و... بوده که در مراحل بعدی توسط تودههای دیوریتی، مونزودیوریتی قطع شدهاند و حجم بزرگی از دایکها شامل دایکهای سبز رنگ دیوریتی با امتداد شمال غربی – جنوب شرقی و سپس دایکهای مونزودیوریتی روشنتر در امتداد شمال شرقی – جنوب غربی سنگهای قبلی را قطع نمودهاند.
از نظر تکتونیکی دو نسل از شکستگیها شامل شکستگیهایی با روند NW-SE تا N-S و NE-SW به عنوان مهمترین شکستگیهای این منطقه میباشند. گسلهای با روند NW-SE تا N-S که آزیموتی بین N340 تا N300 دارند شکستگیهای قدیمیتر و اصلی این ناحیه بوده و غالباً از نوع امتداد لغز راستگرد با مولفه شیبی مورب لغز با شیبهایی از 60 تا 80 درجه به سمت جنوب غربی تا غرب میباشند این شکستگیها میزبان کانه زاییهای مهم مانند رگههای مس – طلا دار و بسیاری از دایکهای تزریق شده دیوریتی سبز رنگ در سنگهای این محدوده اکتشافی میباشند.
گسلهای با روند NE-SW از نظر سنی جوانتر از گسلهایی با روند NW-SE بوده و باعث جابجایی گسلهای نسل اول و در برخی موارد جابجایی دایکها و رگههای کانی سازی و جایگیری دایکهای نفوذی مونزودیوریتی روشنتر در مراحل بعدی شدهاند. این گسلها دارای حرکت امتدادلغز و راستگرد میباشند. فعالیتهای تکتونیکی در مراحل بعدی ادامه یافته و فعالیت گسلهای امتدادلغز باعث جابجایی رگهها و دایکها گردیده است.
کانه زایی در محدوده اکتشافی ده خطیب به اشکال رگه¬ای، رگچهای، افشان و بِرشی بوده و مشتمل بر دو نوع شامل رگههای سیلیسی - کربناتی با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی با کانه زایی طلا - نقره - مس سرب و رگههای کربناتی – سیلیسی با امتداد شمال شرقی – جنوب غربی میباشد. مطالعات کانیشناسی، ساخت، بافت و مقایسه رگههای پلی متال زیارو با کانسارهای مشابه در سایر نقاط جهان نشان دهنده آن است که کانیسازی در این منطقه قابل مقایسه با سیستمهای اپی ترمال سولفیداسیون پایین تا سولفیداسیون متوسط میباشد.
مطالعات اکتشافی در محدوده اکتشافی زیارو مشتمل بر عملیات پیجویی همزمان با تهیه نقشه زمینشناسی معدنی بوده است. پیجوییهای اکتشافی در این محدوده باعث شناسایی شش تارگت اکتشافی در محدوده ده خطیب گردید.
پس از تهیه نقشه زمینشناسی - معدنی و تکمیل پیجوییهای اکتشافی، شناسایی زونهای مینرالیزه و دگرسان شده با توجه به ماهیت کانیسازی که غالباً سولفیدی بود با هدف شناسایی زونهای کانیسازی سولفید دار اقدام به انجام مطالعات ژئوفیزیکی به روش IP-RS در 4 تارگت اکتشافی گردید. در طی این مطالعات 4084 نقطه با آرایشهای مستطیلی و تعداد دایپل – دایپل برداشت گردید.
همچنین با هدف شناسایی ابعاد طولی و عرضی زونهای مینرالیزه و دگرسان، نوع دگرسانیهای موجود در اطراف رگههای کانیسازی و بدست آوردن الگوی دگرسانیها، عیار سنجی زونهای کانهدار در سطح و تطابق زونهای کانهدار سطحی با یکدیگر اقدام به طراحی، و برداشت پروفیلها و ترانشههای اکتشافی با مقیاسهای 20/1، 50/1 و 100/1 و نمونهبرداری سیستماتیک شیاری از آنها سه تارگت گردید. در طی این عملیات تعداد 35 پروفیل و ترانشه اکتشافی بر روی زونهای کانهدار برداشت گردید و در مجموع 125 نمونه از پروفیلها و ترانشهها مورد آنالیز شیمیایی به روش ICP-OES و Fire Assay قرار گرفت.
پس از انجام مطالعات زمینشناسی، پیجویی، نمونه برداری و شناسایی زونهای کانهدار، مطالعات بر روی زونهای دگرسان شده، نمونهبرداری از پروفیلها و ترانشههای اکتشافی، انجام مطالعات ژئوفیزیکی سیستماتیک بر روی زونهای مینرالیزه و دگرسان شده، نتایج حاصل از کلیه مطالعات انجام شده با یکدیگر تلفیق گردید و تعداد 35 عدد گمانه اکتشافی با در سه تارگت طراحی گردید که از این تعداد 32 گمانه با مجموع عمق 2278 متر در سه تارگت اکتشافی حفر گردید. در عملیات لاگینگ و نمونهبرداری از این گمانهها در مجموع تعداد 691 نمونه جهت آنالیز طلا و ICP-OES، 15 نمونه جهت کانیشناسی پراش اشعه ایکس (XRD) و 239 نمونه جهت مطالعات پتروگرافی و مینرالوگرافی برداشت گردید.
در نهایت پس از دریافت و بررسی تلفیق نتایج ارزیابی ذخیره در سه تارگت اکتشافی به نامهای چاهعباس، کلاه محمد اسد و قلعه انجام گردید. ارزیابی ذخیره انجام گرفته بر اساس دادههای موجود نشان داد این محدوده اکتشافی دارای 196000 تن کانسنگ مس با عیار متوسط 86/0 درصد و 146000 تن کانسنگ نقره با عیار متوسط 2/57 گرم بر تن میباشد.
3-آهن شاهرخ (محمود پورخسرو)
منطقه اکتشافی آهن شاهرخ در بخش شمال بلوک لوت، جنوب استان خراسان رضوی، 95 کیلومتری شرق گناباد و 150 کیلومتری جنوب غرب خواف قرار دارد. مطالعات اکتشافی در محدوده اکتشافی شاهرخ مشتمل بر دو مرحله، عملیات پی¬جویی همزمان با تهیه نقشه زمین¬شناسی معدنی 1:10،000 و عملیات اکتشاف تفضیلی بوده است. پی¬جویی¬های اکتشافی در این محدوده باعث شناسایی سه هدف اکتشافی در محدوده شاهرخ گردید. پس از تهیه نقشه زمین¬شناسی - معدنی و تکمیل پی¬جویی¬های اکتشافی، شناسایی زون¬های مینرالیزه و دگرسان شده با توجه به ماهیت کانی¬سازی که غالباً اسکارن و سولفیدی بود با هدف شناسایی زون¬های کانی¬سازی آهن¬دار اقدام به انجام مطالعات ژئوفیزیکی به روش مگنتومتری گردید و انجام مطالعات ژئوفیزیکی به روش IP-RS در محدوده به مرحله بعد موکول گردید. در طی این مطالعات در هدف اکتشافی شماره 1 تعداد 3000 نقطه ژئوفیزیکی برداشت گردید.
جهت پی¬جویی و تهیه نقشه زمین¬شناسی- معدنی ضمن پیمایش¬های صحرایی واحدهای سنگی، ساختارهای گسلی، دگرسانی¬ها، اندیس¬ها و پتانسیل¬های معدنی و... با استفاده از تصاویر ماهواره تفکیک گردید. در ضمن پیمایش¬های سنگی از همه واحدهای سنگی موجود در محدوده اکتشافی شاهرخ نمونهبرداری جهت شناسایی دقیق واحدهای سنگی گردید. همچنین در ضمن پیمایش¬های صحرایی و پی¬جویی¬های اکتشافی مناطق حاوی کانهزایی شناسایی و اقدام به برداشت نمونه¬های مینرالزه جهت آزمایشات مختلف گردید. همچنین در بخش راهنمای نقشه نیز به معرفی واحدهای سنگی، نشانه¬ها و علایم موجود در نقشه پرداخته شده است. در این مرحله تعداد 81 نمونه مینرالیزه، 46 نمونه نازک و نازک صیقلی، 11 نمونه XRF برداشت گردید.
اکتشاف تفصیلی آهن شاهرخ شامل مطالعات زمینشناسی - معدنی در مقیاس 1000/1 در مساحتی بالغ بر 60 هکتار با هدف شناسایی واحدهای سنگی، واحدهای سنگی میزبان کانهزایی، مشخص نمودن زونهای مگنتیتی، شناسایی و تفکیک ساختمانهای زمینشناسی و نمونهبرداری از واحدهای آهندار و... برای مطالعه عیارسنجی بوده است. از نظر لیتولوژیکی بخش اعظم محدوده از واحدهای دگرگونی، آهکی معادل سازند سردر با سن کربونیفر و توده¬های نفوذی ائوسن تشکیل گردیده است.
کانه¬زایی در محدوده اکتشافی آهن شاهرخ بصورت اسکارن و به شکل رگه¬ای و لایه¬ای میباشد.
مطالعات اکتشافی در محدوده اکتشافی مشتمل بر عملیات تفصیلی همزمان با تهیه نقشه زمینشناسی معدنی بوده است. در مرحله تفصیلی، باعث شناسایی بلوک آهندار در محدوده شاهرخ گردید. پس از تهیه نقشه زمینشناسی- معدنی و تکمیل پیجوئیهای اکتشافی، شناسایی زون¬های آهندار با توجه به ماهیت کانی¬سازی با هدف شناسایی زون¬های کانی¬سازی آهندار اقدام به انجام حفر گمانه گردید.
در مرحله تفصیلی نقشههای توپوگرافی و زمینشناسی با مقیاس 1:1000 به مساحت 60 هکتار انجام شد و همچنین راهسازی برای رسیدن به سکوهای حفر گمانه، حفر گمانه با راسول انجام شد و نمونهبرداری از گمانههایی که کیفیت مناسبی داشتند انجام شد. در این مرحله 80 نمونه به روش ICP-OES و 80 نمونه طلا بروش Fire Assayو 285 نمونه XRF و 20 نمونه وزن مخصوص و 65 نمونه FeO برداشت و آنالیز گردید که پس از کسب نتایج آنالیز نمونهها ذخیره قطعی و عیار میانگین کانسار بدست آمد.
ذخیره قطعی کانسار آهن شاهرخ برابر با 1.192.000 تن (سنگ آهن (مگنتیت)) و ذخیره احتمالی کانسار برابر با حدود 2،000،000 تن برآورد می¬گردد. عیار متوسط آهن برابر با 24.25 درصد و عیار FeO از 4 تا 29 درصد و عیار حد برابر 15 درصد برآورد گردیده است.
