ایران - مشهد مقدس
اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق
زمین و نثر و نظم و زندگی
لاجورد (لاژورد)
لاجورد (به لاتین Lapis lazuli) یک سنگ متامورف
به رنگ آبی تیره است و جزو سنگ های نیمه قیمتی محسوب میشود. کانی های اولیه آن لازوریت،
پیریت و کلسیت هستند. فرمول شیمیایی آن Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O است و سختی بین 5 تا 5.5 دارد.
از لاجورد هم به عنوان زینت آلات و هم به عنوان رنگدانه برای تولید رنگ آبی استفاده میشود. در گذشته ارزش این رنگدانه از طلا هم بیشتر بوده و تهیه آن برای نقاشان دوره رنسانس دشوار بوده است. برخی از مشهورترین نقاشی های به جا مانده از آن دوران، از لاجورد برای رنگ آبی استفاده کردهاند که نزد هنرمندان از دلایل محبوبیت این آثار به شمار میآید.
در فرهنگ دهخدا درباره لاجورد چنین آمده است: " لاژورد. لازورد.” سنگی است کبود که از آن نگین انگشتر سازند و صلایه کرده به جهت مذهّبان و نقاشان به عمل آورند و تفریح و تقویت کند و بدخشی آن بهتر از دزماری باشد. (برهان ). عوهق. (منتهی الارب ). لاجورد مشهور است و در الوان بکار است و بهترین و بقیمت ترین رنگی است... و بهترینش بدخشی است. (نزهةالقلوب خطی).
به جهت شهرت لاجورد در ایران، شاعران بسیاری از این واژه استفاده کردهاند هم به عنوان نماد زیبایی و هم به عنوان جواهر یا به عنوان صفت که در ادامه به برخی از آنان اشاره میکنیم:
درخشیدن خشت و ژوپین ز گَرد چو آتش، پسِ پرده ی لاجورد فردوسی
چو پنهان شد آن چادرِ لاژورد جهان شد ز دیدار خورشید زرد فردوسی
همی تاخت رستم پس او چو گَرد زمین لعل گشت و هوا لاجورد فردوسی
ای چرخ لاجوردی بس بوالعجب نمائی کآیینه ی خسان را زنگارها زدائی خاقانی
چهره چون زرنیخ دار، اشک چون شنگرف و بس نقش گذاری نمای بر فلکِ لاجورد اثیر اخسیکتی
زورق باغ از علم سرخ و زرد پنجره ها ساخته از لاجورد نظامی
زمین چون زر و آب چون لاجورد چو دیبای نیم ازرق و نیم زرد نظامی
آسمان چون لاجوردت حل شده در سرشک از غبن سنگ لاجورد انوری
بر سپهر لاجوردی صورت "سعدالسعود" چون یکی خال عقیقین، بر یکی نیلی ذقن منوچهری
شود به رنگ طلا ناقصی تمام عیار که رخ ز سیلی استاد لاجورد کند صائب تبریزی
خاموش کن ز حرف و سخن بیحروف گوی چون ناطقه ملایکه بر سقف لاجورد مولانا
پرنیان و نَسیج بر نااهل لاجورد و طلا ست بر دیوار سعدی
