ایران - مشهد مقدس
اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق
پروژه منتخب
اداره کل زمینشناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق بر پایهی برنامهریزی علمی و عملیاتی و با تکیه بر توان کارشناسی پروژههای متعددی را به انجام رسانده و یا در دست انجام دارد. با هدف انتقال تجربه و نیز معرفی نتیجه تلاش همکاران، در هر شماره به معرفی یک و یا چند پروژه منتخب میپردازیم.
پروژه تهیه نقشه دگرسانی و گزارش دورسنجی برگههای 1:50000 طرح تحول قم مرکزی
توسط: ریحانه احمدی روحانی
سنجش از دور نقش مهمی دراکتشاف منابع معدنی بخصوص در مرحله شناسایی و پیجویی دارد. دادههای ماهواره (چون: لندست، استر، سنتینل2 و پریسما که بصورت رایگان در دسترس قرار دارند) میتوانند برای شناسایی پتانسیلهای بالقوه معدنی و چگونگی گسترش آنها و شناسایی تیپهایکانی سازی به عنوان یک بازوی کمکی جهت تلفیق با سایر دادههای زمین شناسی مورد استفاده قرار گیرند. با استفاده از تکنیکهای سنجش از دور میتوان انواع دگرسانی ها و ساختارهای تکتونیکی را بارزسازی، تفکیک و نقشه دگرسانی تهیه نمود.
بکارگیری دانش سنجش از دور مزایایی چون: هزینه پایین داده های دورسنجی، کاهش هزینه های اکتشاف در مرحله پی جویی و شناسایی، پوشش جهانی این داده ها (امکان پردازش معادن مهم و تیپیک جهانی و مقایسه )، تنوع داده های مورد استفاده و امکان انتخاب داده و تکنیک بر پایه تیپ کانی سازی را بهمراه داشته و امکان تلفیق نتایج با سایر داده ها (چون ژئوفیزیک، ژئوشیمی، تکتونیک و...) در کوتاهترین زمان ممکن را دارا می باشد.
سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور عهدهدار وظایف حاکمیتی در حوزه تهیه اطلاعات پایه زمینشناسی و اکتشافی کشور است و برای اجرایی کردن این مسئولیت و تولید اطلاعات پایه، وجود منابع پایدار و قابل اتکا، حیاتی و ضروری است. اجرای طرح تحول، در قالب توافقنامه سهجانبه حوزه معدن با حضور سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی، ایمیدرو و معاونت معادن و فرآوری مواد منجر به تعریف و انجام پروژههایی اجرایی در سطح کشور گردید پروژه طرح تحول قم- مرکزی، با توجه به تیپهای مختلف کانی سازی در این پهنه، یکی از مهمترین پروژه های این طرح بوده است که در قالب 28 برگه در مقیاس 1:50.000 تعریف گردید (شکل1). در این پروژه، تهیه نقشه زمین شناسی، مطالعات ژئوشیمی و مطالعات زمین شناسی اقتصادی همچون سایر پروژه های طرح تحول در دستور کار قرار گرفت. در زیر مجموعه مطالعات زمین شناسی اقتصادی، با توجه به انجام مطالعات سودمند سنجش از دور و نتایج کاربردی در پروژه طرح تحول خراسان جنوبی (بیرجند)، تهیه نقشه دگرسانی و مطالعات دورسنجی برای 28 برگه قم -مرکزی تعریف گردید.
در این گزارش سعی بر این بوده تا اهداف تعریف شده، مراحل کار و مشخصات پروژه به طور خلاصه با در نظر گرفتن یک برگه از 28 برگه (برگه 1:50.000 چسکین) آورده شود.
این پروژه در بخش ژئوماتیکس اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال شرق و با مشخصات مدیر پروژه: علی کریمی، مسئول دورسنجی: ریحانه احمدی روحانی و همکاری خانمها نعیمه کیمیایی، اعظم علوی نژاد، ملیحه ظفری مقدم، مرضیه آتون و نرگس غلامی در بازه زمانی سالهای 1403 تا 1404 انجام شد.
در این پروژه ابتدا داده های ماهواره لندست 8 با هدف تفکیک واحدها و آشکارسازی دگرسانیها با روشهای ترکیب باندی و نسبت باندی مورد پردازش قرار گرفت (شکل2) در مرحله بعد داده های استر محدوده با دارا بودن دامنه طیفی گسترده تر جهت بارزسازی دگرسانی ها به روشهای ترکیب باندی، نسبت باندی، ترکیب نسبت باندی مورد پردازش قرار گرفتند (شکل3). آنالیز طیفی به روش sam با داده های استر کمک شایانی در شناخت دگرسانیهای همراه کانی سازی طلا، مس و پلی متال دارد در این روش دوازده کانی دگرسان شامل: هماتیت، لیمونیت، گوتیت، ژاروسیت، آلونیت، پیروفیلیت، کلریت، اپیدوت، ایلیت، کائولینیت، مونت موریلونیت و سریسیت مورد آنالیز قرار گرفتند (شکل4).
در مراحل انجام کار، برای بدست آوردن خروجی کاربردی و بالابردن دقت نتایج ، از داده های پایه چون: نقشه زمین شناسی محدوده در مقیاس1:50.000، داده های ماهواره ای با تفکیک مکانی بالا (برگرفته از نرم افزار ساس پلنت)، لایه گسل برگه ها و نقشه های مینرال مپ سازمان زمین شناسی کشور استفاده گردید (شکلهای 4 و 5). در پایان با استفاده از مجموع داده ها و پردازش ها، نقشه دگرسانی محدوده رسم و الویت های اکتشافی مشخص گردید لازم به ذکر است. در نقشه دگرسانی نهایی، دادههای رستری، وکتورایز و نقشه نهایی با لایه های رقومی آماده گردید (شکل5).
نکتهای که در تمامی پردازشهای سنجش از دور باید درنظر داشت این مهم است که بهدلیل بررسیهای سطحی زمین در مطالعات سنجش از دور و نبود اطلاعات زیرسطحی، صحت اطلاعات، نیاز به تایید و مطالعات صحرایی دارد. لذا نظر و تفسیر کارشناسان محترم مسئول برگه، از اهمیت بالایی برخوردار است.
شکل1- موقعیت برگه های در مقیاس 1:50.000 پروژه قم- مرکزی
